Çek valf, sıvıların tek yönde akışını sağlayan bir vana çeşididir. Her ne kadar temel amacı geri dönüşümü engellemek olsa da birçok çek valf çeşitleri bulunmaktadır. Çekvalf fiyatları, üretiminde kullanılan malzeme, ölçü ve boyutlarına göre değişiklik göstermektedir. Emniyet ventili veya kapanma vanası olarak da bilinen çek valf, İngilizce bir kelime olan Check Valve kelimesinden türetilmiştir.
ÇekValf Nedir? Ne İşe Yarar?
Çek valfler, tesisattan geçen akışkanların tek yönde ilerlemesini, geri dönmesini engelleyen, böylece sistemin daha verimli çalışmasını sağlayan tek yönlü emniyet vanalarıdır. Çek valfler basit cihazlardır. Ters akışı engelleyerek hayati bir işlevi yerine getirirler. Sistemde olabilecek ters akış çoğu zaman tesisata bağlı vana, pompa gibi diğer donanımlara zarar görmesine, arızalanmasına neden olabilir.
Arıza olmasa bile sistem bütünlüğünün kaybolmasına neden olabilir. Tek bir giriş ve çıkışa sahip çekvalfin çalışması basınç farkına dayanmaktadır. Valfin giriş yönünden gelen basınç, çıkış yönündeki basınçtan daha fazla olduğu durumda açılır. Eğer giriş yönündeki basınç, çıkış yönündeki basınçtan daha düşük ise kapanır ve akışkanın geri dönmesi engellenmiş olur. Çekvalfler diğer vana çeşitleri açma kapama prensibinde olduğu gibi bir kol, aktüatör veya insan gücü gerektirmez. Kapanıp açılması tamamen otomatik olarak gerçekleşir.
Çek Valf Çeşitleri Nelerdir?
Kullanılacağı sisteme göre birden fazla çek valf çeşitleri bulunmaktadır. Akışkanın cinsi, çalışma şekli, kurulum yönü, maksimum basınç, bağlantı noktası, sıcaklık, kapanma hızı gibi faktörlere göre seçim yapılmalıdır. Başlıca çeşitleri şunlardır.
- Çalpara çek valf
- Wafer çek valf
- Yaylı çek valf
- Tilting çek valf
- Toplu çek valf
- Disko çek valf
- Dual çek valf
Şekil ve ölçü olarak birbirinden farklı olsa da temek kullanım amaçları aynıdır.
Ürün çeşitlerimiz arasında bulunan Çek Vana sayfasını ziyaret ederek bilgi alabilirsiniz.
Nasıl Çalışır?
Ayırma Basıncı
Bir çek valfin çalışabilmesi için giriş ve çıkış arasında minumum bir basınca ihtiyaç duyar. Valfin açılmasına neden olan bu en düşük basınca ayırma basıncı (cracking pressure) denir. Bu gereken en düşük basınç çek valfin büyüklüğüne ve tasarımına göre değişmektedir. Çek valfin seçiminde sistemin bu basıncı üretebildiğine dikkat edilmelidir.
Kapanma
Sistemdeki akış basıncı ayırma basıncının altına düşer veya ters bir akış meydana gelirse çek vana kapanacaktır. Çekvalf çeşitlerine göre içerisindeki kapanma mekanizması farklılık göstermektedir. Her durumda da çekvalf içerisinde bulunan mekanizma geri akışı engelleyecek ve sızdırmazlık sağlayacaktır.
Kurulum Yönü
Çekvalfler tek yönlü olarak çalışan vanalardır. Bu nedenle kullanılacak olan tesisatlara doğru yönde takılması oldukça önemlidir. Aksi yönde takılması durumunda akış durur ve basınç birikmesine neden olur. Buda sistemdeki diğer donanımların zarar görmesine neden olur. Her çekvalf üzerinde akış yönünü belirten bir işaret bulunur.
Çek Valf Seçiminde Dikkat Edilecek Kriterler Nelerdir?
Çekvalf seçiminde dikkat edilmesi gereken bir takım noktalar bulunmaktadır. Aşağıda bu kıstasların bazılarını bulabilirsiniz.
- Bağlantı şekli; flanşlı, dişli, yivli v.s.
- En yüksek basınç ve en düşük ayırma basıncı
- Yatay veya dikey kurulum yönü
- Ölçüsü
- Malzeme uyumluluğu
- İç ve dış sıcaklık
- Onarım için kolay erişim
Çekvalf Montajında Sık Yapılan Hatalar
Çekvalfin beklenen ömrü vermemesinin en yaygın sebebi arıza değil, hatalı montajdır. Sahada en çok karşılaşılan dört durum şunlardır: Akış yönünün ters bağlanması. Her çekvalf gövdesinde akış yönünü gösteren bir ok bulunur. Ok hattaki akış yönüne bakmıyorsa valf sürekli kapalı kalır ve hat tıkanmış gibi davranır. Devreye alma sırasında basınç düşüşü ölçülerek bu durum hemen fark edilir. Pompa çıkışına çok yakın montaj. Pompa çıkışındaki türbülans, klapenin sürekli titremesine ve oturma yüzeyinin erken aşınmasına yol açar. Üreticiler genellikle valf ile pompa arasında en az beş boru çapı kadar düz mesafe bırakılmasını önerir. Yatay tasarımlı valfin dikey hatta kullanılması. Klape tipi çekvalflerin bir kısmı yalnız yatay montaj için tasarlanmıştır. Dikey hatta takıldığında yerçekimi klapeyi tam kapatmaz ve geri kaçak oluşur. Kurulum yönü, seçim aşamasında belirlenmelidir. Düşük debide çalışma. Çekvalf, ayırma basıncının altındaki debilerde tam açılmaz. Klape yarı açık konumda salınır, bu da hem titreşim hem de hızlı aşınma üretir. Hattın minimum debisi valfin açılma değerinin üzerinde olmalıdır.
Su Darbesi ve Çekvalf İlişkisi
Pompa durduğunda akış yön değiştirir ve çekvalf kapanır. Kapanma, akış tamamen tersine dönmeden tamamlanmazsa geri akan sıvı aniden durdurulur; bu da su darbesi (water hammer) denen basınç dalgasını oluşturur. Basınç dalgası hattın anma basıncının birkaç katına ulaşabilir ve conta, kaynak dikişi ya da pompa salmastrasında hasara yol açar. Su darbesi riskinin yüksek olduğu hatlarda yay destekli (nozzle) ya da çift klapeli çekvalf tercih edilir. Bu tiplerde kapanma, akış tersine dönmeden tamamlandığı için darbe büyük ölçüde önlenir. Uzun basma hatlarında ve yüksek statik yükseklikte çalışan pompa çıkışlarında bu seçim önem kazanır.
Akışkana Göre Malzeme Seçimi
Çekvalf gövdesi ve iç parçaları, taşınan akışkanla uyumlu olmalıdır. Yanlış malzeme, korozyon nedeniyle oturma yüzeyini bozar ve valf sızdırmaya başlar. Temiz su ve genel amaçlı tesisatta pik ya da sfero döküm gövde yeterlidir. Doğal gaz, LPG ve hidrokarbon hatlarında karbon çelik gövde ile paslanmaz iç parça kullanılır. Kimyasal tesislerde ve deniz suyu uygulamalarında AISI 316 paslanmaz çelik tercih edilir. Yüksek sıcaklıkta çalışan buhar hatlarında ise conta malzemesinin sıcaklık sınıfı ayrıca kontrol edilmelidir.
İlgili Standartlar
Çek valfin basınç sınıfı, gövde et kalınlığı ve test koşulları uluslararası standartlarla tanımlanır. Flanşlı, dişli ve kaynak ağızlı vanaların basınç-sıcaklık değerleri ASME B16.34 standardında verilir. Boru hattı uygulamalarında ayrıca API 6D gereklilikleri aranır. Sipariş öncesinde hattın çalışma basıncı ve sıcaklığı, seçilen çekvalfin sınıf değeriyle karşılaştırılmalıdır.
Bakım ve Arıza Belirtileri
Çekvalf hareketli parça içerdiği için periyodik kontrol gerektirir. Aşağıdaki belirtiler valfin bakıma alınması gerektiğini gösterir: Pompa durduktan sonra hattın boşalması, klapenin tam kapanmadığını gösterir. Valf gövdesinden gelen sürekli tıkırtı, klapenin salınım hâlinde olduğuna işaret eder. Valf öncesi ve sonrası arasında beklenenden yüksek basınç farkı, oturma yüzeyinde birikinti ya da aşınma olduğunu düşündürür. Gövde bağlantısından dışarı sızıntı ise conta değişimi gerektirir. Planlı bakımda oturma yüzeyi, klape mili ve yay kontrol edilir; aşınan parçalar orijinal yedekleriyle değiştirilir. Düzenli kontrol, çekvalfin hem sızdırmazlığını hem de hattın genel güvenliğini korur.
Çekvalf ile Kesme Vanası Arasındaki Fark
Çekvalf sıklıkla kesme vanasıyla karıştırılır; oysa ikisi farklı görevler üstlenir. Kesme vanası (küresel vana, sürgülü vana, kelebek vana) operatörün elle ya da aktüatörle kumanda ettiği bir donanımdır: hattı açar veya kapatır. Çekvalf ise kumanda edilmez, kendiliğinden çalışır. Açılıp kapanmasını yalnız hattaki basınç farkı belirler. Bu ayrım seçimde önemlidir. Bir hattı kontrollü biçimde devre dışı bırakmak için çekvalf kullanılamaz; bu iş için kesme vanası gerekir. Aynı şekilde geri akışı engellemek için kesme vanasına güvenilmez, çünkü operatörün müdahalesini bekler. Pratikte iki vana birlikte kullanılır: pompa çıkışına önce çekvalf, ardından kesme vanası yerleştirilir. Böylece hem geri akış otomatik olarak önlenir hem de bakım sırasında hat güvenle izole edilebilir.
Çekvalf Ölçüsü Nasıl Belirlenir?
Ölçü seçiminde yalnız boru çapına bakmak yanıltıcıdır. Belirleyici olan hattaki debidir. Boru çapıyla aynı ölçüde seçilen bir çekvalf, düşük debili bir hatta sürekli yarı açık çalışabilir; bu da titreşim ve erken aşınma demektir. Böyle durumlarda bir ölçü küçük seçim, valfin tam açık konumda çalışmasını sağlar ve ömrünü uzatır. Ölçü kararında hattın en düşük ve en yüksek debisi birlikte değerlendirilir. Yalnız tasarım debisine göre yapılan seçim, tesisin kısmi yükte çalıştığı dönemlerde sorun çıkarır. Pompanın devir ayarlı olduğu sistemlerde bu aralık daha geniştir ve seçimin buna göre yapılması gerekir. Üretici kataloglarındaki basınç kaybı eğrileri, tam açılma için gereken minimum debiyi gösterir; seçim bu eğri üzerinden doğrulanmalıdır. Hattın uzun süre düşük debide çalışacağı biliniyorsa, yay destekli tiplerin daha düşük açılma değerine sahip modelleri değerlendirilebilir.
Çek Valf Fiyatları Nedir?
Çek valf fiyatları üretiminde kullanılan malzeme, ölçüsü, kullanım alanına göre çeşidi, kapanma mekanizması gibi faktörlere göre değişiklik göstermektedir. Çek valf fiyatları hakkında bilgi almak için info@batusan.com.tr mail adresinden veya telefon numaralarımızdan bize ulaşabilirsiniz.
Çek valf fiyatları için Fiyat Listesi Formunu da kullanabilirsiniz.
