Çek Vana Kullanım ve Bakım Talimatı

Çek Vana Kullanım – Bakım Talimatı

Önsöz

BATUSAN, Çek vana kullanım – bakım talimatı ile Kişisel güvenlik ve ÇEK VANA’nın Uzun Süreli kullanım ömrünü, Kurulum ve Çalıştırma Kılavuzunu incelemenizdeki en önemli husustur. Bu kılavuz, vananın taşınması, kurulumu, çalıştırılmasına ilişkin bilgiler de dahil olmak üzere vanalar için gerekli tüm güvenlik yönergelerini sağlayacaktır. Vanayı monte etmeden veya bakımını yapmadan önce lütfen dikkatlice okuyunuz.

Amaç

Geri döndürmezlik vanası olarak da adlandırılan çek vanalar, boru devrelerinde basınç altında iletilen akışkanların, devre basıncının düşmesiyle geri dönüşünü engellemek amacıyla kullanılan bir vana türüdür. Vananın açılması giriş basıncının yükselmesine, kapanması ise devre basıncının düşmesine bağlıdır.

ÇEK VANA’nın, çalışma prensiplerinin yerine getirilebilmesi için, vana şartlarına uygun montajının yapılıp yine vananın şartlarına uygun ortamlarda çalıştırılmasının sağlanması ile mümkün olacaktır.

Belirtilen hususlara aykırı davranışlardan doğacak sorunlardan ve sonuçlardan kullanıcı sorumludur.

Çek vana seçiminde dikkat edilecek hususlar

Doğru ürünü seçebilmek için Çek vana kullanım – bakım talimatı aşağıdaki ölçütleri sıralar:

• Kullanılacağı ortam (içinden geçen akışkan): akışkanın sıvı, gaz, hava veya katı partiküller içeren koyu akışkan fazlalarından hangisi olduğu, ayrıca korozif olup olmadığına göre seçilmelidir.
• Akışkanın konsantrasyonu ve sıcaklık derecesi (max ve min): işletme sıcaklığı, vananın içinden geçen akışkanın max sıcaklığı ile min sıcaklığı bilinmelidir.
• Kullanma basıncı (max işletme basıncı): vananın içinden geçen akışkanın max basıncı.
• Devreye bağlantı şekli: dişli, flanşlı, soketli, kaynaklı veya rekorlu.
• Ölçüsü veya saatte akıtılacak akışkanın miktarı.
• Dünya standartlarına uygunluğu: TSE, DIN, ANSI, CLASS.
• Vana geçiş şekli: tam geçişli, redüksiyon geçişli.

Çek vana montajında dikkat edilecek hususlar

Yapılan tesisat üzerinde vana bağlantı elemanları için

Bir çek vana hatta bağlanırken bağlantı elemanları şu şartları sağlamalıdır:

• Uygun standart, basınç sınıfı ve çapta olmalıdır.
• Takılacağı boruların eksenleri, kullanılacak bağlantı elemanının da delik eksenleri aynı eksende olmalıdır. Örnek: bağlantı elemanı olarak flanş kullanılıyor ise cıvata delik eksenleri aynı eksende olmalıdır. (Bu tür eksen kaçıklıkları sebebi ile Pislik Tutucu üzerinde meydana gelen aşırı gerilmeler sızdırmazlığı tehlikeye sokacaktır.)
• Flanşlı bağlantılarda, flanş deliklerine uygun cıvatalar kullanılmalıdır.
• Bağlantı elemanı flanş ise, cıvatalarını karşılıklı sıkarak boşlukları alınır, daha sonra da yine karşılıklı olarak verilen tork değerlerinde sıkılır.
• Tesisat yapılırken Çek vana yeri bırakılıyor ise, kullanılacak Pislik Tutucu boyu ve sızdırmazlık elemanlarının boyları hesaplanarak bırakılmalıdır.
• Bağlantı şekli dişli olacak ise boru üzerindeki diş boyu, Çek vana diş boyundan az olmamalıdır.

Yapılan tesisatta çek vana montajı sızdırmazlık elemanı için

Sızdırmazlık elemanları, çek vana bakımında en sık değişen parçadır:

• Akışkan cinsine ve basıncına uygun sızdırmazlık elemanı seçilmelidir.
• Flanş bağlantılarında kullanılacak sızdırmazlık elemanının yüzeyleri düzgün olmalıdır.
• De montajı yapılmış, deforme olmuş sızdırmazlık elemanı kullanılmamalı, yenisi takılmalıdır.
• Sızdırmazlık elemanı takılırken vana geçiş boğazını kapatmamasına dikkat edilmelidir. (Sızdırmazlık elemanları Klingerit, Teflon, 0-ring, uygun sertlikte kauçuk veya lastik.)

Yapılan tesisatta vana montajı için

Hattın temiz olması, çek vana montajının ilk şartıdır:

• Çek vana montajından önce boru hattının içerisinde var olabilecek çapak, pas, yabancı cisim ve pisliklerin kalmaması için basınçlı hava veya buharla hat temizlenmelidir.
• Yeni takılacak Çek Vana için her iki flanşındaki etiketler / kapaklar sökülmelidir.
• Tesisata takılacak Pislik Tutucu, teknik bilgilerinin yazılı olduğu flanş tarafı giriş olacak şekilde montaj yapılır. Daha sonra diğer tarafını çekme gerilmesi oluşmasına fırsat verilmeden tesisata montaj yapılır.

Çek vana kullanımında dikkat edilecek hususlar

Günlük kullanım, çek vana ömrünü doğrudan belirler:

• Çek vanayı ambalajından tesisata bağlayacağınız zaman çıkarınız.
• Çalışma şartları akış göstergesi üzerinde BAR cinsinden maksimum çalışma basıncı olarak belirtilen değerdedir.
• Tüm hareketli parçaları içinde ihtiva eden orta gövde kısmı kolayca aradan alınarak parçalar değiştirilebilir.
• Çek Vana tesisata bağlanırken mutlaka yön okunun akış yönünde olmasına dikkat ediniz.

Kullanılacak takım ve malzemeler

Çek vana kullanım – bakım talimatı için gereken takım seti sınırlıdır:

İki ağızlı anahtar, bağlantı için uygun cıvata ve somun.

Çek vana tipleri ve seçim etkisi

Seçilecek tip, hattın akış hızına ve durma davranışına göre belirlenir. Yaygın dört yapı vardır:

• Klape (swing) tip: menteşeli bir kapak akışla açılır. Düşük basınç kaybı sağlar, yatay hatlarda yaygındır; akış aniden durduğunda kapak geç kapandığı için su darbesine en açık tiptir.
• Yaylı (spring) tip: kapağı yay kapatır. Akış kesildiği anda kapanır, bu yüzden su darbesi riskini belirgin biçimde azaltır; buna karşılık yay kuvveti kadar ek basınç kaybı getirir.
• Disk (wafer) tip: iki flanş arasına sıkışan ince gövdelidir. Yer kazandırır, hafiftir; dar montaj alanlarında tercih edilir.
• Kaldırma (lift) tip: disk dikey hareket eder. Küçük çaplarda ve yüksek basınçlı hatlarda kullanılır, temiz akışkan ister.

Tip seçimi bakım yükünü de belirler: klape tipte menteşe pimi ve burcu aşınma parçasıdır, yaylı tipte ise yay yorulması izlenir.

Ters akışı ne durdurur, ne durdurmaz

Bu ürün ters akışı mekanik olarak engeller ama bir kapatma vanası değildir. Sızdırmazlığı yüzey teması ile sağlanır ve kapalı konumda küçük bir sızıntıya izin verebilir. Hattın kesin olarak kapatılması gerekiyorsa ayrıca bir kesme vanası kullanılır.

Bakım için hattı izole etmek amacıyla yalnız bu ürüne güvenmek yaygın ve tehlikeli bir hatadır. Kilitleme–etiketleme her zaman bir kesme vanasıyla yapılır.

Ayrıca ters basıncı tutması için minimum bir fark basıncı gerekir. Çok düşük fark basıncında kapak tam oturmayabilir; seçimde üreticinin açma basıncı değeri dikkate alınmalıdır.

Boyutlandırma ve titreşim

Gereğinden büyük seçilen bir gövde, akış hızının kapağı tam açık tutmaya yetmemesine yol açar. Yarı açık kalan kapak akışla sürekli titreşir; menteşe pimi ve oturma yüzeyi kısa sürede aşınır. Bu, sahada en sık görülen erken arıza sebebidir.

Doğru seçim gövde çapına göre değil, çalışma debisine göre yapılır. Hat çapından bir küçük gövde seçmek, kapağı tam açık tutan akış hızını sağladığı için çoğu zaman daha doğrudur.

Titreşimli veya nabızlı akışın olduğu hatlarda (pistonlu pompa çıkışı gibi) yaylı tip tercih edilir; klape tip bu hatlarda sürekli çarparak hem gürültü yapar hem kendini yorar.

Emniyet kuralları

• Hat basınç altındayken kapak veya gövde cıvatalarına dokunulmaz. Gövde içinde kapağın arkasında basınç hapsolmuş olabilir.
• Sökme öncesi hat izole edilir, basınç boşaltılır ve kilitleme–etiketleme uygulanır.
• Yaylı tiplerde gövde açılırken yay kuvveti serbest kalır; kapak kontrollü şekilde alınmalıdır.
• Sıcak akışkan taşıyan hatlarda gövde soğuyana kadar beklenir.
• Zehirli veya yanıcı akışkanlarda gövde tahliyesi kapalı sisteme yapılır, koruyucu ekipman kullanılır.

Periyodik kontrol aralıkları

Aralıklar akışkana ve hattın çalışma rejimine göre belirlenir; aşağıdakiler başlangıç değeridir:

• Sürekli çalışan temiz su hatları: yılda bir gövde içi kontrolü, conta yenileme.
• Sık duran–kalkan hatlar (pompa çıkışı): altı ayda bir; menteşe pimi ve oturma yüzeyi aşınma açısından gözden geçirilir.
• Buhar ve kondens hatları: altı ayda bir; korozyon ürünü birikimi kapağın tam oturmasını engeller.
• Katı partikül içeren akışkanlar: üç ayda bir; oturma yüzeyindeki çizik sızıntının ilk işaretidir.

Kontrol sonuçları kayıt altına alınır. Aynı gövdede tekrarlayan sızıntı, hattın başka bir yerindeki bir sorunun (aşırı titreşim, yanlış boyutlandırma) belirtisidir; parçayı değiştirmek sebebi ortadan kaldırmaz.

Yedek parça bulundurma

Sahada bulundurulması gereken parçalar sınırlıdır: gövde contası, kapak oturma contası (veya yumuşak sızdırmazlık halkası), menteşe pimi ve burcu, yaylı tiplerde yedek yay.

Parçalar gövde tipi, çapı ve basınç sınıfıyla birlikte istenmelidir. Aynı çapta iki gövde farklı kapak ölçüsü kullanabilir; yanlış gelen kapak servisi bir sonraki duruşa erteler.

Yay değişiminde orijinal yay sabiti korunur. Daha sert bir yay kapanmayı hızlandırır ama basınç kaybını artırır ve hattın açma basıncını değiştirir.

Depolama ve taşıma

Devreye alınmadan önce bekletilecek ürünler ambalajı açılmadan, kuru ve darbe almayacak bir yerde saklanır. Flanş koruma kapakları çıkarılmaz; bunlar hem sızdırmazlık yüzeyini hem gövde içini korur.

Üst üste istifleme yapılmaz, kaldırma gövdeden yapılır. Uzun süreli depolamada boyasız yüzeyler korozyon önleyici yağ ile korunur; oturma yüzeyine yağ sürülmez, temiz bırakılır.

Sonuç

Mevcut tesisatınızın sağlıklı çalışması isteniyorsa ana devrelere muhakkak pislik tutucu (filtre) konulması işletme masraflarını azaltacaktır.

Tesisata bağlanış olduğumuz Çek Vana üzerinde belirtilen ölçü ve çalışma basıncı içerisinde çalıştırılarak olabilecek kaçakların ve işletme masraflarının önüne geçilmelidir.

Montaj Yönü ve Konumu

Gövde üzerindeki ok akış yönünü gösterir; ters montaj hattı tamamen kapatır ve çoğu zaman devreye alma sırasında fark edilir. Yön işareti boyanmış veya izolasyonla örtülmüşse montajdan önce mutlaka teyit edilmelidir.

Her tip her konuma uygun değildir. Klape tipler yatay hatta ve kapağı yukarı bakacak şekilde çalışır; yaylı disk tipler hem yatay hem düşey hatta kullanılabilir. Düşey hatta akış yönü yukarı doğru olmalıdır, aksi hâlde eleman kendi ağırlığıyla açık kalır.

Girişte yeterli düz boru bırakılmalıdır. Dirsek veya pompa çıkışına doğrudan bağlanan bir eleman düzensiz akışta sürekli titreşir; bu titreşim hem gürültü hem de erken yorulma üretir.

Su Darbesinden Korunma

Kapanma anındaki gürültü ve sarsıntı çoğu zaman geç kapanmanın işaretidir. Akış durduğunda eleman ne kadar geç kapanırsa geri dönen sütun o kadar hızlanır ve kapanış darbeyle olur.

Bu durumda çözüm daha ağır bir eleman değil, daha hızlı kapanan bir tiptir: yaylı disk tipler klape tiplere göre belirgin şekilde erken kapanır. Pompa çıkışında darbe sürüyorsa yumuşak kalkış, yavaş duruş veya bir hava tankı devreye alınmalıdır.

Sızdırmazlık ve Arıza Belirtileri

Geri kaçak genellikle yuvaya oturmuş bir yabancı madde yüzündendir. Hat durdurulduğunda basınç yavaşça düşüyorsa önce yuva temizliği kontrol edilir; süzgeç bulunan hatlarda süzgecin de tıkalı olup olmadığına bakılır.

Yay ile çalışan tiplerde yayın yorulması zamanla kapanmayı geciktirir. Sökümde yay serbest boyu ölçülüp katalog değeriyle karşılaştırılmalı, sapma varsa yay değiştirilmelidir.

Bakım Öncesi Güvenlik

Her müdahaleden önce hat izole edilir, basınç boşaltılır ve kilitleme–etiketleme uygulanır. Gövde içinde, özellikle kapalı elemanın arkasında basınç hapsolmuş olabilir.

Kapak açılırken yay kuvveti serbest kalabileceğinden kapak kademeli gevşetilir ve yüz hizasından uzak durulur. Sökülen parçalar aynı konumda geri takılır; eleman ile yuva zamanla birbirine alışır, karıştırılan parçalar sızdırmaz.

Reference: DIN — armatür standartlarının kaynağı

Çek Vana  Kullanım – Bakım Talimat Belgesi

PDF olarak indir

Çek Vana Ürün Sayfası

Çek vana

Çek Vana Ürün Galerisi

Daha fazla ürün görseli