Akış Göstergesi Kullanım ve Bakım Talimatı
İÇİNDEKİLER
Ürünlerimiz
Akış Göstergesi Kullanım – Bakım Talimatı
Doküman: ST-KT-004 · Revizyon: 01.05.2024 · Kapsam: Akış Göstergesi (Gözetleme Camı) · PDF olarak indir
Önsöz
BATUSAN, bu akış göstergesi kullanım – bakım talimatı ile kişisel güvenliği ve akış göstergesinin uzun kullanım ömrünü esas alır. Talimat; cihazın taşınması, kurulumu ve çalıştırılmasına ilişkin bilgiler de dahil olmak üzere gerekli tüm güvenlik yönergelerini verir. Cihazı monte etmeden veya bakımını yapmadan önce lütfen dikkatlice okuyunuz.
BATUSAN bu kılavuzda genel yönergeler sağlar. Bu nedenle son kullanıcı; doğru ürün seçimi, boyutlandırılması, kurulumu, çalıştırılması ve bakımının sorumluluğunu üstlenmelidir. Son kullanıcı bu belgeyi, ürün ile birlikte verilen talimatlarla birlikte okumalıdır.
Amaç
Akış göstergeleri (gözetleme camları), kapalı boru devrelerindeki akışı değişik yönleriyle izlemek amacıyla kullanılırlar.
Akış göstergesinin çalışma prensiplerinin yerine getirilebilmesi, şartlarına uygun montajının yapılıp yine şartlarına uygun ortamlarda çalıştırılmasının sağlanması ile mümkün olacaktır. Doğru montaj, bu akış göstergesi kullanım – bakım talimatı kapsamındaki bakım yükünü en aza indiren şeydir.
Belirtilen hususlara aykırı davranışlardan doğacak sorunlardan ve sonuçlardan — ihmal edilen bakım kaynaklı olanlar dahil — kullanıcı sorumludur.
Akış göstergesi seçiminde dikkat edilecek hususlar
Bu akış göstergesi kullanım – bakım talimatı, doğru cihazı seçmek için aşağıdaki ölçütleri sıralar:
- Kullanılacağı ortam (içinden geçen akışkan): akışkanın sıvı, gaz, hava veya katı partiküller içeren koyu akışkan fazlalarından hangisi olduğu, ayrıca korozif olup olmadığına göre seçilmelidir.
- Akışkanın konsantrasyonu ve sıcaklık derecesi (max ve min): işletme sıcaklığında cihazın içinden geçen akışkanın max sıcaklığı ile min sıcaklığı bilinmelidir.
- Kullanma basıncı (max işletme basıncı): cihazın içinden geçen akışkanın max basıncı.
- Devreye bağlantı şekli: dişli, flanşlı, soketli, kaynaklı veya rekorlu.
- Ölçüsü veya saatte akıtılacak akışkanın miktarı.
- Dünya standartlarına uygunluğu: TSE, DIN, ANSI, CLASS.
- Geçiş şekli: tam geçişli veya redüksiyon geçişli.
Akış göstergesi montajında dikkat edilecek hususlar
Doğru montaj, sorunsuz bir akış göstergesi kullanım – bakım talimatı uygulamasının başlangıç noktasıdır; aşağıdaki şartlara uyunuz.
Tesisat üzerinde bağlantı elemanları için
- Bağlantı elemanı uygun standart, basınç sınıfı ve çapta olmalıdır.
- Takılacağı boruların eksenleri ile kullanılacak bağlantı elemanının delik eksenleri aynı eksende olmalıdır. Örnek: bağlantı elemanı olarak flanş kullanılıyor ise cıvata delik eksenleri aynı eksende olmalıdır. (Bu tür eksen kaçıklıkları sebebi ile akış göstergesi üzerinde meydana gelen aşırı gerilmeler sızdırmazlığı tehlikeye sokacaktır.)
- Flanşlı bağlantılarda, flanş deliklerine uygun cıvatalar kullanılmalıdır.
- Bağlantı elemanı flanş ise, cıvataları karşılıklı sıkarak boşlukları alınır, daha sonra da yine karşılıklı olarak verilen tork değerlerinde sıkılır.
- Tesisat yapılırken akış göstergesi yeri bırakılıyor ise, kullanılacak cihaz boyu ve sızdırmazlık elemanlarının boyları hesaplanarak bırakılmalıdır.
- Bağlantı şekli dişli olacak ise boru üzerindeki diş boyu, akış göstergesi diş boyundan az olmamalıdır.
Sızdırmazlık elemanı için
Sızdırmazlık elemanları, akış göstergesi kullanım – bakım talimatında en sık değişen parçadır:
- Akışkan cinsine ve basıncına uygun sızdırmazlık elemanı seçilmelidir.
- Flanş bağlantılarında kullanılacak sızdırmazlık elemanının yüzeyleri düzgün olmalıdır.
- Demontajı yapılmış, deforme olmuş sızdırmazlık elemanı kullanılmamalı, yenisi takılmalıdır.
- Sızdırmazlık elemanı takılırken geçiş boğazını kapatmamasına dikkat edilmelidir. (Sızdırmazlık elemanları: Klingerit, Teflon, O-ring, uygun sertlikte kauçuk veya lastik.)
Akış göstergesi montajı için
Hattın temiz olması, bu akış göstergesi kullanım – bakım talimatının ilk şartıdır:
- Akış göstergesi montajından önce boru hattının içerisinde var olabilecek çapak, pas, yabancı cisim ve pisliklerin kalmaması için basınçlı hava veya buharla hat temizlenmelidir.
- Yeni takılacak akış göstergesi için her iki flanşındaki etiketler / kapaklar sökülmelidir.
- Tesisata takılacak akış göstergesinin, teknik bilgilerinin yazılı olduğu flanş tarafı giriş olacak şekilde montaj yapılır. Daha sonra diğer tarafı, çekme gerilmesi oluşmasına fırsat verilmeden tesisata monte edilir.
Akış göstergesi kullanımında dikkat edilecek hususlar
Günlük kullanım, akış göstergesi kullanım – bakım talimatındaki bakım aralıklarını doğrudan etkiler:
- Akış göstergesini ambalajından, tesisata bağlayacağınız zaman çıkarınız.
- Çalışma şartları, akış göstergesi üzerinde BAR cinsinden maksimum çalışma basıncı olarak belirtilen değerdedir.
- Akış göstergesi tesisata bağlanırken mutlaka yön okunun akış yönünde olmasına dikkat ediniz.
Kullanılacak takım ve malzemeler
Bu akış göstergesi kullanım – bakım talimatı basit bir takım seti ister: iki ağızlı anahtar ile bağlantı için uygun cıvata ve somun.
Flanşlarda kullanılan bağlantı cıvataları
Talimat, kuyruklu flanşlar için aşağıdaki bağlantı cıvatası ölçülerini verir. L cıvata boyu, Ø d cıvata çapıdır; ikisi de milimetredir.
| Vana çapı | PN 16 (DIN 2633 kuyruklu flanş) — L | PN 16 — Ø d | PN 40 (DIN 2635 kuyruklu flanş) — L | PN 40 — Ø d |
|---|---|---|---|---|
| DN 10 | 50 | 12 | 50 | 12 |
| DN 15 | 50 | 12 | 50 | 12 |
| DN 20 | 50 | 12 | 50 | 12 |
| DN 25 | 50 | 12 | 50 | 12 |
| DN 32 | 50 | 16 | 55 | 16 |
| DN 40 | 55 | 16 | 55 | 16 |
| DN 50 | 55 | 16 | 60 | 16 |
| DN 65 | 55 | 16 | 65 | 16 |
| DN 80 | 60 | 16 | 65 | 16 |
| DN 100 | 60 | 16 | 75 | 20 |
| DN 125 | 65 | 16 | 80 | 24 |
| DN 150 | 70 | 20 | 85 | 24 |
| DN 200 | 75 | 20 | 90 | 27 |
Akış göstergesi tipleri ve seçim etkisi
Akış göstergesi kullanımında ilk karar, gözlem elemanının tipidir. Yaygın dört yapı vardır ve her biri farklı bir akışkana uygundur:
- Düz camlı (pencereli): gövde üzerinde yalnızca bir gözetleme camı bulunur. Akışkanın rengini, berraklığını ve seviyesini gösterir; akışın olup olmadığını ancak akışkan görünür şekilde hareket ediyorsa belli eder.
- Kanatlı (flap): akışla birlikte savrulan bir kanat vardır. Düşük debilerde bile hareket verdiği için akış varlığını en net gösteren tiptir; katı partikül içeren akışkanlarda kanat aşınır.
- Pervaneli (rotor): akışla dönen bir çark taşır. Dönüş hızı kabaca debiyle orantılıdır, bu yüzden değişimi göz ile izlemeye en uygun tiptir.
- Bilyalı: akışla yükselen bir bilye bulunur. Dikey hatlarda tercih edilir; yatay montajda bilye yuvasına oturup yanıltıcı sonuç verir.
Tip seçimi bakım aralığını da belirler: hareketli elemanı olan tiplerde (kanatlı, pervaneli, bilyalı) yatak ve eleman kontrolü gerekirken, düz camlı tipte yalnızca cam ve conta kontrol edilir.
Cam malzemesi ve çalışma sınırları
Gözetleme camı genellikle borosilikat camdır; ısıl genleşme katsayısı düşük olduğu için ani sıcaklık değişimine sıradan camdan daha dayanıklıdır. Yine de sınırsız değildir.
Bir akış göstergesi kullanım – bakım talimatının en çok ihlal edilen maddesi budur: soğuk cama ani sıcak akışkan vermek. Devreye alırken hattı kademeli ısıtın; ısıl şok, camda görünür bir hasar bırakmadan iç gerilme oluşturur ve cam günler sonra basınç altında çatlayabilir.
Basınç sınırı sıcaklıkla birlikte düşer. Etiketteki BAR değeri oda sıcaklığı içindir; yüksek sıcaklıkta çalışılacaksa üreticinin basınç–sıcaklık eğrisi istenmelidir. Buhar hatlarında ayrıca koruyucu ızgara veya mika astar kullanılır, çünkü buhar zamanla cam yüzeyini matlaştırır.
Devreye alma
Akış göstergesi kullanımına başlarken şu sıra izlenir:
- Hat temizliği tamamlanmadan cihaz devreye alınmaz; montaj artıkları önce camı çizer.
- Basınç kademeli verilir, tek seferde tam basınç uygulanmaz.
- İlk basınç altında conta bölgesi gözlenir; sızıntı varsa basınç boşaltılıp conta yeniden yerleştirilir.
- Hareketli elemanın akış yönünde ve düzgün hareket ettiği doğrulanır.
Ne işe yarar, ne işe yaramaz
Cihaz hattaki akışın varlığını ve yönünü gözle doğrulamak içindir; bir ölçüm aleti değildir. Kanat, pervane veya bilyanın hareketi akışın olduğunu gösterir, debinin ne kadar olduğunu göstermez.
Bu ayrım pratikte önemlidir: pompanın çalıştığını doğrulamak için yeterli, proses kontrolü için yetersizdir. Debi bilgisi gerekiyorsa ayrıca bir debimetre kullanılmalıdır.
Montaj yönü ve konumu
Akış göstergesi kullanımında en sık yapılan hata montaj yönüdür. Gövde üzerindeki ok akış yönünü gösterir ve bu yöne uyulmalıdır; ters montajda hareketli eleman ya hiç dönmez ya da yanıltıcı biçimde titrer. Cihaz, camı gözlemcinin görebileceği şekilde yerleştirilir.
Girişinde en az on çap, çıkışında beş çap düz boru bırakın. Dirsek, vana veya redüksiyon çıkışına doğrudan monte edilen bir akış göstergesi düzensiz akış yüzünden sürekli titrer; hem okunmaz hem erken yorulur.
Titreşimli hatlarda gövde ayrıca desteklenmelidir. Camı taşıyan cıvatalara boru ağırlığı bindirmek, camda çatlağın en sık sebebidir.
Cam ve conta kontrolü
Akış göstergesi kullanım – bakım talimatının periyodik kontrol adımı camdan başlar: her kontrolde cam yüzeyinde çizik, çatlak ve buğulanma aranır. Çizilmiş bir cam basınç dayanımını kaybetmiştir ve temizlenerek kurtarılmaz; değiştirilmelidir.
Contalar her sökümde yenilenir. Cam ile gövde arasındaki conta yalnız sızdırmazlık değil, aynı zamanda camı metal gövdeye doğrudan temas ettirmeyen bir yastıktır; eksik veya yassılaşmış conta ile sıkılan cam kırılır.
Cıvatalar daima karşılıklı ve kademeli olarak, tek turda değil birkaç turda sıkılır. Tek noktadan çekilen cam, gerilme yığılması yüzünden servis sırasında çatlar.
Arıza belirtileri ve ne anlama gelir
Hareketli eleman hiç dönmüyorsa üç ihtimal vardır: hatta akış yoktur, cihaz ters monte edilmiştir ya da eleman yataklarına birikinti oturmuştur. Sırayla kontrol edin; en sık çıkan sebep, devreye alma sırasında hatta kalan montaj artıklarıdır.
Eleman düzensiz ve sarsıntılı dönüyorsa akış çalkantılıdır. Bu genellikle giriş tarafında yeterli düz boru bırakılmadığının işaretidir ve cihazı değiştirerek değil, hattın düzenlenmesiyle çözülür.
Camda buğulanma veya içeriden yoğuşma görülüyorsa sızdırmazlık zayıflamıştır. Buğu kendiliğinden kaybolsa bile conta gözden geçirilmelidir; erken uyarı olarak değerlendirin.
Akışkanın rengi camda kalıcı bir film bırakıyorsa periyodik temizlik aralığı kısaltılmalıdır. Kirli bir cam, akışın durduğunu fark etmeyi geciktirir ve cihazın varlık sebebini ortadan kaldırır.
Sökme ve toplama sırasında parçaların sırası korunur. Cam, conta ve baskı halkası birbirine alışmış yüzeylerdir; farklı bir gövdeden gelen parçayla eşleştirilen cam, ilk basınç altında düzgün oturmayabilir. Sökülen parçaları takım hâlinde ayrı tutmak, servis sonrası sızdırmazlığı garanti altına alır.
Temizlik ve servis
Akış göstergesi kullanımının sürekliliği camın temiz kalmasına bağlıdır. Camın içi kirlendiğinde hat izole edilir, basınç boşaltılır ve gövde tahliye edilir. Aşındırıcı toz veya metal spatula kullanılmaz; yumuşak bez ve akışkanla uyumlu bir çözücü yeterlidir.
Servis sonrası cihaz düşük basınçta devreye alınır ve conta bölgesi gözlenir. Kaçak varsa cıvataları daha da sıkmak yerine söküp contayı yeniden yerleştirmek doğrudur; aşırı sıkma camı riske atar.
Emniyet kuralları
Akış göstergesi kullanımında ihmal edilmemesi gereken kurallar şunlardır:
- Hat basınç altındayken cam, conta veya baskı halkası cıvatalarına kesinlikle dokunulmaz. Basınç altında gevşetilen bir cıvata, camın parça hâlinde fırlamasına yol açabilir.
- Sökme öncesi hat izole edilir, basınç boşaltılır, gövde tahliye edilir ve kilitleme–etiketleme uygulanır.
- Sıcak akışkan taşıyan hatlarda gövde soğuyana kadar beklenir; sıcak cama temas eden soğuk su ısıl şok yaratır.
- Cam değişimi ve sökme işlemlerinde koruyucu gözlük ve eldiven kullanılır.
- Çatlak veya çizik tespit edilen bir cihaz hattan çıkarılana kadar üzerine uyarı etiketi asılır; “sızdırmıyor” gerekçesiyle serviste bırakılmaz.
- Zehirli, yanıcı veya aşındırıcı akışkan taşıyan hatlarda gövde tahliyesi kapalı sisteme yapılır, ortama boşaltılmaz.
Periyodik kontrol aralıkları
Aralıklar akışkanın türüne ve çalışma şartlarına göre belirlenir; aşağıdakiler başlangıç değeri olarak alınabilir ve ilk yılın gözlemine göre kısaltılır:
- Temiz su, hava ve nötr akışkanlar: görsel kontrol ayda bir, conta ve cam kontrolü yılda bir.
- Katı partikül içeren akışkanlar: görsel kontrol haftada bir; hareketli elemanın yatakları altı ayda bir gözden geçirilir.
- Buhar ve sıcak akışkanlar: cam matlaşması üç ayda bir kontrol edilir, conta yılda bir yenilenir.
- Korozif akışkanlar: gövde ve cıvatalarda korozyon izi üç ayda bir aranır; conta malzemesi akışkanla uyumu açısından yeniden değerlendirilir.
Kontrol sonuçları kayıt altına alınır. Bir akış göstergesi kullanım – bakım talimatının işe yaraması, tespit edilen bulgunun raporlanmasına ve takip edilmesine bağlıdır; kayıtsız yapılan kontrol, yapılmamış sayılır.
Yedek parça bulundurma
Akış göstergesi kullanımının kesintiye uğramaması için sahada bulundurulması gereken parçalar sınırlıdır ve ucuzdur:
- Cam: cihazın çapına ve basınç sınıfına uygun, aynı tip. Farklı kalınlıkta bir cam, aynı gövdeye otursa bile basınç sınırını değiştirir.
- Cam contası: her sökümde yenilendiği için en çok tüketilen parçadır; akışkanla uyumlu malzemeden en az iki takım bulundurulur.
- Flanş contası: hattan sökülen her cihaz için gereklidir.
- Hareketli eleman: kanat, pervane veya bilye — partikül içeren akışkanlarda aşınma parçası sayılır.
Parçalar cihazın seri numarasıyla ve etiket üzerindeki basınç sınıfı bilgisiyle birlikte istenmelidir. Aynı görünen iki gövde farklı cam yuvası ölçüsüne sahip olabilir; yanlış gelen cam servisi bir sonraki duruşa erteler.
Depolama ve taşıma
Devreye alınmadan önce bekletilecek cihazlar, ambalajı açılmadan kuru ve darbe almayacak bir yerde saklanır. Akış göstergesi kullanımına kadar flanş koruma kapakları çıkarılmaz; bu kapaklar hem cam yüzeyini hem sızdırmazlık yüzeyini korur.
Cihazlar asla üst üste istiflenmez ve camından tutularak taşınmaz. Kaldırma her zaman gövdeden yapılır; cam yüzeyine bant, etiket veya koruyucu köpük yapıştırılmaz, sökülürken yüzeyi çizer. Uzun süreli depolamada boyasız yüzeyler korozyon önleyici yağ ile korunur; cam yüzeyine yağ sürülmez.
Sonuç
Mevcut tesisatınızın sağlıklı çalışması isteniyorsa, ana devrelere muhakkak pislik tutucu (filtre) konulması işletme masraflarını azaltacaktır.
Bu akış göstergesi kullanım – bakım talimatına uyulduğunda cihaz uzun yıllar sorunsuz çalışır. Tesisata bağlı olduğumuz akış göstergesi, üzerinde belirtilen ölçü ve çalışma basıncı içerisinde çalıştırılarak olabilecek kaçakların ve işletme masraflarının önüne geçilmelidir.
Pratikte bu cihazın ömrünü belirleyen üç şey vardır: hattın devreye alınmadan önce temizlenmiş olması, montaj yönünün doğru seçilmesi ve camın basınç altında hiçbir zaman zorlanmaması. Bu üçü sağlandığında akış göstergesi kullanımı yıllarca bakım gerektirmez; biri ihmal edildiğinde ise arıza genellikle camda ortaya çıkar ve cam, cihazın en pahalı parçasıdır.
Kaynak: DIN — armatür ve gözetleme camı standartlarının kaynağı
