Yeraltı Küresel Vana Kullanım-Bakım Talimatı
İÇİNDEKİLER
Yeraltı Küresel Vana Kullanım-Bakım Talimatı
Önsöz
BATUSAN, bu Kurulum, Çalıştırma ve Bakım Kılavuzu ile kişisel güvenliğinizi ve Yeraltı Küresel Vanalarının uzun süreli kullanım ömrünü önemser. Bu kılavuz, vananın taşınması, depolanması, boru hattına bağlanması, gömülmesi, çalıştırılması ve bakımına ilişkin bilgiler de dahil olmak üzere vanalar için güvenlik yönergelerini sağlar. Vanayı monte etmeden, çalıştırmadan veya bakımını yapmadan önce lütfen dikkatlice okuyunuz.
BATUSAN, bu kılavuzda genel yönergeler sağlar. Bu nedenle son kullanıcı, Batusan vana ürünlerinin doğru vana seçimi, boyutlandırılması, kurulumu, çalıştırılması ve bakımının sorumluluğunu üstlenmelidir. Son kullanıcı, bu belgeyi ürün ile birlikte sağlanan çizimler, test sertifikaları ve talimatlarla (örneğin dişli kutusu veya aktüatör kılavuzu) birlikte okumalıdır.
Amaç
YERALTI KÜRESEL VANASI, boru hattı ile birlikte doğrudan toprağa gömülmek üzere tasarlanmış, tam kaynaklı gövdeli, trunnion (yataklı küre) tipi bir küresel vanadır. Gövdesi içindeki kürenin hareketi ile akışı yönlendirir, iletir veya durdurur ve bir uzatma mili aracılığıyla zemin yüzeyinden kumanda edilir.
Bu kılavuzun amacı, vananın çalışma prensiplerini kullanım ömrü boyunca yerine getirebilmesi için vana şartlarına uygun olarak monte edilmesini, gömülmesini ve çalıştırılmasını sağlamaktır.
Gömülü bir vanaya, üzeri kapatıldıktan sonra rutin bakım için ulaşılamadığından, bu kılavuzdaki montaj ve gömme adımlarının doğru uygulanması vananın ömrü açısından belirleyicidir.
Belirtilen hususlara aykırı davranışlardan doğacak sorunlardan ve sonuçlardan kullanıcı sorumludur.
Genel bilgiler ve teknik özellikler
Düşük ağırlık, yüksek dayanım ve yer tasarrufu sağlayan özellikleri sayesinde Batu tam kaynaklı küresel vanalar, iletim ve dağıtım boru hatlarında kullanılır. Kullanım amacına bağlı olarak yeraltı ve yerüstü uygulamalarında tercih edilir. Yeraltı versiyonunda mil, koruyucu bir uzatma muhafazası içinde zemin yüzeyine kadar uzatılır; vent, drenaj ve sızdırmazlık yağı enjeksiyon hatları uzatmanın üst ucuna kadar getirilir.
Özellikler
- Trunnion (yataklı) küre; küre ve mil birbirinden bağımsız
- Tam kaynaklı gövde: gövde cıvatası yok, toprağa açılan gövde birleşim kaçak yolu yok
- Antistatik tasarım
- Yangına dayanıklı (fire safe) tasarım
- Fırlamaya karşı emniyetli mil (anti-blowout): mil, iç basınç etkisiyle vanadan dışarı çıkamaz
- Yumuşak sit ve metal sit seçenekleri
- Boru uzatmalı (pup) alın kaynak uçları veya flanşlı uçlar
| Teknik özellik | Değer |
|---|---|
| Ölçüler | 2″ – 24″ (DN 50 – DN 600) |
| Bağlantı tipleri | BW (alın kaynak), RF, RTJ, SW |
| Basınç sınıfı | Class 150 / 300 / 600 (PN 20 / 50 / 100) |
| Çalışma sıcaklığı | −29 °C … +180 °C (katalog aralığı; gerçek sınırlar sit ve conta malzemesine bağlıdır ve vana etiketinde belirtilir) |
| Kumanda | T-anahtar, volanlı dişli kutusu, pnömatik / hidrolik / elektrikli aktüatör |
| Uzatma yüksekliği H | Siparişte belirtilen gömme derinliğine göre imal edilir (katalog aralığı 800 – 1200 mm) |
| Pup boyu | Siparişe göre (katalog aralığı 300 – 500 mm) |
| Vana tasarımı | API 6D / ISO 14313 / ISO 17292 / ASME B16.34 |
| Vana boyu | ASME B16.10 |
| Uç bağlantıları | ASME B16.25 / ASME B16.5 / EN 1092-1 |
| Test | API 6D / API 598 / ISO 14313 |
| Yangın testi | API 6FA / API 607 / ISO 10497 |
| İzolasyon tipi | DBB / DIB-1 / DIB-2 |
Sit tipleri ve gövde boşluğu
- Tek piston etkili (SPE): standart sit tipidir. Vana kapalıyken gövde boşluğundaki basınç hat basıncının üzerine çıkarsa sit geri itilir ve boşluk basıncı hattın düşük basınç tarafına tahliye edilir (kendiliğinden tahliye).
- Çift piston etkili (DPE): opsiyonel sit tipidir. Basınç hattan da gövde boşluğundan da gelse sitler küreye doğru itilir; bu nedenle gövde boşluğu kendiliğinden tahliye edilmez, drenaj (blow-down) vanası kullanılması önerilir.
- SPE-DPE: bir tarafta kendiliğinden tahliye eden sit, diğer tarafta çift bariyer. Boşluk basıncı SPE sit tarafından tahliye edilir; vana üzerinde belirtilen tercih edilen montaj yönüne uyulmalıdır.
Vananızın sit tipi sipariş dokümanlarında ve vana etiketinde belirtilir.
Parça listesi
| No | Parça |
|---|---|
| 1 | Gövde |
| 2 | Kapak (uç parça) |
| 3 | Küre |
| 4 | Hareket mili |
| 5 | Sit halkası |
| 6 | Küre sızdırmazlık elemanı |
| 7 | Gövde O-ringi |
| 8 | Kapak O-ringi |
| 9 | Sit halkası O-ringi |
| 10 | Yay |
| 11 | Boyun |
| 12 | Boyun sızdırmazlık elemanı |
| 13 | Boyun O-ringi |
| 14 | Boyun cıvatası |
| 15 | Boyun sızdırmazlık elemanı |
| 16 | Grafit salmastra halkası |
| 17 | Mil O-ringi |
| 18 | Baskı halkası |
| 19 | Çanak (disk) yay |
| 20 | Kontra somun |
| 21 | Saplama |
| 22 | Somun |
| 23 | Tahliye (blow-down) vanası |
| 24 | Tahliye borusu |
| 25 | Vent / drenaj / enjeksiyon hattı vanaları |
| 26 | Tespit plakası (boru tablası) |
| 27 | Vent / drenaj / sızdırmazlık yağı hatları |
| 28 | Sızdırmazlık yağı (gres) enjeksiyon fittingi |
| 29 | Küre desteği (trunnion bloğu) |
| 30 | Uzatma muhafazası (dişli kutusu adaptörü) |
| 31 | Uzatma mili |
| 32 | Stop parçası |
| 33 | T-anahtar |
| 33A / 33B | Dişli kutusu seçenekleri |
Yeraltı küresel vana seçiminde dikkat edilecek hususlar
Küresel vanalar için genel seçim kriterlerine ek olarak, gömme koşulları da siparişte tanımlanmalıdır.
- Akışkan: Vana ve sızdırmazlık malzemeleri, akışkanın sıvı veya gaz olmasına, katı partikül içerip içermemesine, korozif veya ekşi (sour) olup olmamasına göre seçilir.
- Basınç ve sıcaklık: Akışkanın maksimum işletme basıncı ile minimum / maksimum işletme sıcaklıkları bilinmelidir.
- Ölçü ve geçiş: Tam geçişli veya redüksiyon geçişli. Pig ile temizlenecek veya muayene edilecek hatlarda yalnız tam geçişli vanalar uygundur.
- Kaynak uçları için hat borusu bilgileri: Pup ve kaynak ağızlarının hatta uygun yapılabilmesi için bağlanacak borunun dış çapı, et kalınlığı, malzeme kalitesi ve belirtilen minimum akma dayanımı (SMYS).
- Gömme derinliği: Boru ekseninden bitmiş zemin kotuna kadar olan mesafe, uzatma yüksekliğini (H) belirler.
- Kumanda: T-anahtar, volanlı dişli kutusu veya aktüatör; volanın / göstergenin hatta göre konumu.
- Vent, drenaj ve sızdırmazlık hatları: Hangi hatların isteneceği ve yüzeyde nasıl sonlanacağı.
- Dış kaplama ve katodik koruma: Kaplama tipi, boru hattı kaplaması ve hattın katodik koruma sistemi ile uyumlu olmalıdır.
- Standartlara uygunluk: API 6D, ISO 14313, ASME B16.34 veya müşterinin belirttiği standart.
Ambalajlama
- Batusan yeraltı vanaları temizlenmiş ve kaynak uçları / flanşları yabancı cisim girmesine karşı kapaklarla korunmuştur. Vana temizlenmiş hatta kaynatılana veya bağlanana kadar kapakların çıkarılmaması önerilir.
- Kaynak ağızları, kumanda başı (T-anahtar başı veya dişli kutusu) ve vent, drenaj, sızdırmazlık hatlarının uçları sevkiyat sırasında darbeye karşı korunur.
- Batusan, vanaları Taşıma, Depolama, Ambalajlama ve Sevkiyat prosedürüne uygun olarak ambalajlar ve paletler. Müşteri özel bir istek belirtmediği müddetçe yeraltı vanaları ahşap palet üzerine sabitlenmiş olarak veya ahşap kutu içinde sevk edilir.
Depolama
- Vanalar asla üst üste istiflenmemelidir. Uzatma muhafazası, vent / drenaj / sızdırmazlık hatları ve kumanda başı üzerine yük konulmamalıdır.
- Vanalar, destekleri veya palet üzerinde dik olarak, sağlam ve düz zeminde, su, nem ve rutubetten korunan kapalı bir depolama alanında muhafaza edilmelidir.
- Vanalar teslim edildikleri konumda (tam açık) depolanmalıdır; kesinlikle yarı açık konumda bırakılmamalıdır, aksi halde küre yüzeyi sitlere zarar verebilir.
- Uzun süreli depolamada (min. 6 ay) uç kapakları açılır, boyasız yüzeyler (kaynak ağızları, flanş yüzeyleri) korozyon önleyici yağ ile yağlanır ve kapaklar tekrar kapatılır. Vent, drenaj ve sızdırmazlık hatlarının kapakları kapalı kalmalıdır.
- Fabrika kaplaması depolama sırasında hasara ve uzun süreli güneş ışığına karşı korunmalıdır.
Taşıma ve kaldırma
- Kutular açılırken ve vanalar kontrol edilirken, özellikle kaplamada, kaynak ağızlarında, uzatma muhafazasında ve vent / drenaj / sızdırmazlık hatlarında taşıma kaynaklı hasar olmadığından emin olunmalıdır.
- Vana ağırlığına uygun kaldırma cihazları kullanılmalıdır. 25 kg’dan ağır küresel vanalar, vana ile birlikte verilen kaldırma krokisinde gösterildiği şekilde, kendi kaldırma noktalarından kaldırılır.
- Kaplamaya zarar vermemek için bez (tekstil) sapanlar kullanılmalıdır. Çelik halat veya zincir kaplamalı yüzeylere temas etmemelidir.
- Dişli kutusu, aktüatör, volan, T-anahtar, tespit plakası ve vent / drenaj / sızdırmazlık hatları vanayı kaldırmak için asla kullanılmamalıdır.
- Vana sürüklenmemeli, yuvarlanmamalı veya uzatma muhafazası üzerine yatırılmamalıdır. Uzatmaya gelen darbeler uzatma milini eğebilir ve vananın tam açılıp kapanmasını engelleyebilir.
- Kaldırma ekipmanı, vana ve iş güvenliği açısından her kaldırma işleminden önce daima iki kez kontrol edilmelidir.
- Kaldırma / taşıma sırasında vana içerisine yabancı madde girmesini önlemek için uç koruma kapakları çıkarılmamalıdır.
Etiket bilgileri
Etiket bilgileri, vana teslim alınırken ve hatta monte edilmeden önce mutlaka kontrol edilmelidir: standart, ölçü, basınç sınıfı, basınç / sıcaklık değeri, gövde malzemesi, iç aksam (trim), vana boyu, üretim tarihi ve seri numarası. Vana boru uzatmalı (pup) olarak sağlanmışsa, pup’lar dahil gerçek toplam boy etikette belirtilir.
Yeraltı küresel vana kullanımında dikkat edilecek hususlar
- Vana tam açık veya tam kapalı konumda bırakılmalıdır. Yarı açık konumda bırakılan vana, çalışma prensibi gereği küre sızdırmazlık elemanlarına zarar vererek vananın kaçak vermesine sebep olur.
- Kumanda yönü: T-anahtar veya volan saat yönünde döndürüldüğünde vana kapanır.
- Konum göstergesi: Uzatmanın üst ucundaki gösterge, vana açıkken boru ile aynı doğrultuda, vana kapalıyken boruya diktir. Vana konumu daima gösterge üzerinden teyit edilmelidir.
- T-anahtar ile kumanda: T-anahtarı döndürmeden önce kumanda başına tam olarak oturtunuz. Çeyrek tur (90°) vanayı açar veya kapatır; stoba dayandıktan sonra kuvvet uygulamayınız.
- Dişli kutusu ile kumanda: Volanı, dişli kutusu göstergesi tam açık veya tam kapalı konumu gösterene kadar döndürünüz. Dişli kutusu son stopları fabrikada ayarlanmıştır, değiştirilmemelidir.
- Uzatma borusu kullanmayınız: T-anahtarı veya volanı boru ya da çubukla asla uzatmayınız. Vana, API 6D’ye uygun olarak, birlikte verilen T-anahtar veya volan ile elle çalıştırılabilecek şekilde tasarlanmıştır. Vana normal kuvvetle çalıştırılamıyorsa durunuz ve 8.E bölümünü uygulayınız.
- Çalışma şartları: Maksimum çalışma basıncı (bar) ve sıcaklık sınırları vana etiketinde belirtilmiştir; vana bu değerlerin dışında çalıştırılmamalıdır.
- Operatör güvenliği: Operatör, maruz kalacağı kimyasal ve fiziksel etkilere uygun koruyucu ekipman kullanmalıdır. Doğalgaz hizmetinde vana kutusundaki çalışmalar gaz ölçümü yapılarak ve ateşleme kaynağı bulundurulmadan yürütülmelidir.
Yeraltı küresel vana montajında dikkat edilecek hususlar
Montaj öncesi kontroller
- Vana etiket bilgileri (standart, basınç sınıfı, çap, uç bağlantısı) hat bilgileri ile karşılaştırılmalı ve uygunluk kontrolü yapılmalıdır.
- Pup malzemesi, et kalınlığı ve kaynak ağzı; hat borusu ve kaynak prosedürü ile uyumlu olmalıdır.
- Uzatma yüksekliği hendek derinliğine uygun olmalı, böylece geri dolgudan sonra kumanda başı vana kutusunda planlanan kotta kalmalıdır.
- Kaplama hasara karşı gözle kontrol edilmeli; hasarlı bölgeler gömmeden önce fabrika kaplamasıyla uyumlu bir kaplama malzemesi ile onarılmalıdır.
- Vana bir kez tam açıktan tam kapalıya ve tekrar tam açığa çalıştırılmalı, konum göstergesi kontrol edilmelidir. Vana tam açık konumda monte edilir.
- Vana üzerinde akış yönü veya tercih edilen sızdırmazlık yönü belirtilmişse buna uygun monte edilmelidir; belirtilmemişse her iki yönde de monte edilebilir.
Vananın hatta kaynatılması
- Vana yerleştirilmeden önce boru hattı çapak, pas, kaynak artıkları, kum ve kirden temizlenmelidir.
- Kaynak işlemi; boru hattı yönetmeliğine (örneğin API 1104, ASME B31.4 / B31.8 veya EN 12732) göre vasıflandırılmış bir kaynak prosedürü kullanılarak, vasıflı kaynakçılar tarafından yapılmalıdır.
- Kaynak sırasında vana tam açık konumda olmalıdır; böylece küre ve sitler kaynak sıçrantısından ve ısıdan korunur.
- Kaynak yalnız pup uçlarında yapılır. Vana gövdesi, uzatma muhafazası veya hatlar üzerinde kaynak, kesme veya ısıtma yapılmamalıdır.
- Pup’lar, çevresel kaynağın ısısını sitlerden uzak tutar. Pup’a yakın vana gövdesi sıcaklığı, sit ve conta malzemelerinin sınırını aşmamalıdır; sıcaklık gösterge kalemleri ile kontrol ediniz. Sınır sipariş dokümanlarında belirtilmemişse kaynaktan önce Batusan’a danışınız.
- Kaynak şase (topraklama) pensi, kaynak yapılan taraftaki boruya bağlanmalı; kaynak akımının küre ve sitlerden geçmemesi için asla vana gövdesine, uzatmaya veya kumanda başına bağlanmamalıdır.
- Boruların ve vananın eksenleri aynı doğrultuda olmalıdır. Vana, boru uçlarını birbirine çekmek için kullanılmamalıdır; eksen kaçıklığı vana üzerinde aşırı gerilmelere neden olarak sızdırmazlığı tehlikeye atar.
- Kaynak ve tahribatsız muayeneden sonra çevresel kaynaklar, boru hattı ve vana kaplaması ile uyumlu bir kaplama sistemi ile kaplanmalıdır.
Flanşlı bağlantılar ve sızdırmazlık elemanları
- Vana flanşlı uçlu ise cıvata delik eksenleri aynı eksende olmalıdır; cıvatalar önce karşılıklı sıkılarak boşluklar alınır, daha sonra 12. bölümde verilen sıra ve tork değerlerinde karşılıklı olarak sıkılır.
- Akışkan cinsine ve basıncına uygun sızdırmazlık elemanı seçilmelidir; yüzeyleri düzgün olmalı ve vana geçiş boğazını kapatmamalıdır.
- Sökülmüş veya deforme olmuş sızdırmazlık elemanı tekrar kullanılmamalı, yenisi takılmalıdır.
- Gömülü flanş bağlantıları ve cıvatalar, vana kaplaması ile birlikte korozyona karşı korunmalıdır.
Uzatma mili, kumanda başı ve hatlar
- Uzatma muhafazası dik durmalıdır. Uzatma mili sahada eğilmemeli, kısaltılmamalı ve kaynak yapılmamalıdır.
- Uzatma muhafazası ve bağlantıları su ve toprak girişine karşı sızdırmaz yapılmıştır. Bunların contaları ve kapakları sökülmemeli, hasar görmemelidir.
- Vent, drenaj ve sızdırmazlık hatları, vanaya ve uzatmaya sabitlenmiş, uzatmanın üst ucunun yakınında sonlanan rijit borulardır. Eğilmemeli, yüklenmemeli ve basamak olarak kullanılmamalıdır; uçlarındaki vanalar ve kapaklar kapalı kalmalıdır.
- Dişli kutusu veya aktüatör herhangi bir nedenle sökülürse, yeniden takıldıktan sonra göstergenin doğru vana konumunu göstermesi için montaj konumu önceden işaretlenmelidir. Cıvatalar 12. bölüme göre sıkılır.
Gömme, yataklama ve geri dolgu
3 Kumanda başı (T-anahtar başı / dişli kutusu) ve konum göstergesi
- Vananın altındaki hendek tabanı düz ve sıkıştırılmış olmalıdır. Vana, ağırlığı boru hattı tarafından değil zemin tarafından taşınacak şekilde kum yatağa veya bir destek tabanına oturtulur.
- Geri dolgudan önce vana, pup ve çevresel kaynakların kaplaması süreksizliklere karşı (örneğin holiday dedektörü ile) kontrol edilmeli ve onarılmalıdır.
- Vana, uzatma ve hatlar kum veya ince, taşsız malzeme ile sarılmalıdır. Geri dolgu vananın her iki tarafına aynı anda, katmanlar halinde serilir ve sıkıştırılır; sıkıştırma makineleri vanaya, uzatmaya veya hatlara çarpmamalıdır.
- Vana kutusu kendi temeli üzerine oturtulmalıdır. Trafik ve toprak yüklerinin vanaya aktarılmaması için uzatma muhafazasına veya hatlara oturtulmamalıdır.
- Kumanda başı ve hat uçları vana kutusu içinde erişilebilir kalmalı, su ve topraktan korunmalıdır.
- Vana, boru hattının katodik koruma sisteminin bir parçasıdır. Ölçümler ve bağlantılar hattın katodik koruma tasarımına göre yapılır.
- Vananın yeri yüzeyde işaretlenmeli ve as-built (yapıldığı gibi) çizimlerine kaydedilmelidir.
Hat temizliği ve basınç testi
- Kaynaktan sonra ve vananın ilk çalıştırılmasından önce hat temizlenmelidir (yıkama veya pig ile). Kaynak cürufu, kum ve tufal, vana çalıştırıldığında küre ve sitlere zarar verir.
- Pig, vanadan yalnız vana tam açıkken geçirilebilir.
- Hattın basınç testi, boru hattı tasarım koduna göre ve vana tam açık konumdayken yapılır. Test basıncı, vana test sertifikasında verilen gövde test basıncını aşmamalıdır.
- Kapalı vanaya karşı test yapılacaksa, basınç vana test sertifikasında verilen sit test basıncını aşmamalıdır.
- Hidrostatik testten sonra korozyonu ve donmayı önlemek için gövde boşluğu drenaj hattından boşaltılmalıdır.
İşletmeye alma
- Hat temizliği ve basınç testinin tamamlandığını, tüm vent, drenaj ve sızdırmazlık hattı vanalarının kapalı ve tapalı olduğunu teyit ediniz.
- Vanayı bir tam açma-kapama-açma döngüsü ile çalıştırınız ve konum göstergesinin vana konumu ile uyumlu olduğunu kontrol ediniz.
- Açma ve kapama torkunu ölçünüz ve kaydediniz; bu değeri sonraki muayeneler için referans olarak saklayınız.
- Vent, drenaj ve sızdırmazlık hattı uçlarını ve vana kutusunu kaçağa karşı kontrol ediniz.
- Vana seri numarasını, yerini, gömme derinliğini ve işletmeye alma tarihini vana dosyasına kaydediniz.
Periyodik kontrol ve önleyici bakım
Yeraltı vanalarında olağan bakım işlemleri yürütülemez; ancak yılda bir kez önleyici bakım ve muayene programı gereklidir. Tam kaynaklı gövde sökülemediğinden iç parçalar sahada değiştirilemez.
Yıllık muayene
- Vana kutusunun ve kapağının erişilebilirliği, temizliği ve durumu; kutu içinde su veya toprak
- Kumanda başının, tespit plakasının ve hat uçlarının korozyon, kaplama ve boya durumu
- Kumanda başında ve vent, drenaj, sızdırmazlık hattı uçlarında gaz veya sıvı kaçağı
- Konum göstergesi: gerçek vana konumu ile uyumu
- Vananın çalıştırılması: hizmet koşulları izin veriyorsa bir tam açma-kapama döngüsü; çalıştırma torku işletmeye alma değeri ile karşılaştırılır. Uzun süre aynı konumda kalan vanalar daha yüksek koparma torku gerektirebilir.
- Vent hattı üzerinden sitlerin iç sızdırmazlığı (bkz. 8.D)
- Sızdırmazlık yağı enjeksiyon fittinglerinin ve kapakların durumu
- Vana bölgesinde katodik koruma potansiyeli (boru hattı işletmecisi tarafından)
Kontrol sırasında uygunsuzluk belirtileri varsa rapora kaydedilir; ilgililere iletilmesi ve arıza giderme servisi istenmesi sağlanır.
Bakım hazırlığı
- Vananın talimatlarını ve çizimlerini (çizim numaraları / ref. no.) bulunuz. Talimat ve çizimler olmadan bakım yapılmamalıdır.
- Çalışma alanının ve vana kutusu çevresindeki trafiğin güvenliğini kontrol ediniz.
- Ortamda parlayıcı, patlayıcı madde, basınç, hava kirletici veya zehirleyici madde bulunuyorsa giderilmesi için ilgilileri uyarınız; işe başlamadan önce vana kutusunda gaz ölçümü yapınız.
- Gerekli takımları, enjeksiyon ekipmanını, sızdırmazlık yağını, sit temizleyiciyi ve varsa dişli kutusu veya aktüatör kılavuzunu hazır bulundurunuz.
Bu prosedürlerden herhangi birine uyulmaması, personel için ciddi sağlık ve güvenlik tehlikesi oluşturabilir.
Yağlama ve sızdırmazlık yağı enjeksiyonu
- Sızdırmazlık yağı, vana kutusu içinde, sızdırmazlık hatlarının üst ucundaki enjeksiyon fittinglerinden enjekte edilir.
- Önce özel amaçlı Batusan seat flush temizleyici enjekte edilir. Bu işlem, sızıntıya ve yüksek torka neden olacak eskimiş yağ ve yabancı maddeleri sızdırmazlık bölgesinden uzaklaştırır.
- Ardından vana tam kapalıyken, akışkan cinsine göre seçilmiş Batusan sızdırmazlık yağı yüksek basınç tarafından yavaşça enjekte edilir. Mümkünse küre hafifçe hareket ettirilerek yağın küre yüzeyine dağılması sağlanır.
- Enjeksiyon basıncı, Batusan tarafından vana için belirtilen maksimum enjeksiyon basıncını aşmamalıdır.
- Hasarlı enjeksiyon fittingleri, hat basınç altındayken ancak fitting içindeki çek valfin çalıştığı teyit edildikten sonra değiştirilebilir.
- Yağlama atıkları toplanmalı ve “Atık Yönetimi” prosedürüne göre bertaraf edilmelidir.
Kontrol prosedürü (gövde boşluğu)
- Kontrol için güvenlik önlemlerini onaylayınız.
- Vanayı tam kapatınız ve konum göstergesinden teyit ediniz.
- Vent (veya drenaj) hattı vanasını yavaşça açınız ve gövde boşluğundaki basıncı güvenli bir yere tahliye ediniz.
- Boşluk basıncı tahliye edildikten sonra vent hattındaki akışı gözlemleyiniz. Devam eden akış sitlerden kaçak olduğunu gösterir; API 6D kaçak toleranslarına göre ölçünüz (tüp ile kabarcık sayımı yeterlidir).
- Kaçak standart değerleri aşıyorsa kayıt altına alınız ve 8.C’ye göre sızdırmazlık yağı enjeksiyonu uygulayınız; kaçak devam ederse Batusan teknik servisine başvurunuz.
- Vent hattı vanasını kapatınız, kapağı takınız ve vanayı çalışma konumuna getiriniz.
Arıza giderme
| Belirti | Olası neden | Yapılacak işlem |
|---|---|---|
| Vana normal kuvvetle çalışmıyor | Uzun süre çalıştırılmama; kurumuş sızdırmazlık yağı; kumanda başında kir veya buz; dişli kutusu arızası | Uzatma borusu kullanmayınız. Başı temizleyiniz, T-anahtarın oturmasını kontrol ediniz, temizleyici ve yağ enjekte ediniz (8.C). Sonuç alınamazsa Batusan’a başvurunuz. |
| Konum göstergesi vana konumu ile uyuşmuyor | Dişli kutusu / baş yanlış konumda takılmış; gevşek gösterge | Çalıştırmayı durdurunuz. Montaj işaretlerini (6.4) ve dişli kutusu kılavuzunu kontrol ediniz; gerekirse Batusan’a başvurunuz. |
| Kapalı vanada iç kaçak | Vana tam kapanmamış; kaynak cürufu veya kirden sit hasarı | Tam kapanmayı teyit ediniz; vent hattından kontrol ediniz (8.D); sızdırmazlık yağı enjekte ediniz (8.C); kaydedip Batusan’a bildiriniz. |
| Vent, drenaj veya sızdırmazlık hattı uçlarında kaçak | Hat vanası tam kapanmamış; kapak eksik; fitting hasarlı | Hat vanasını kapatınız ve kapağı takınız; fittingleri yalnız 8.C’ye göre değiştiriniz. |
| Vana kutusunda su veya toprak | Kapak yerinden oynamış; kutu oturması | Kutuyu temizleyip onarınız; kumanda başını ve uzatma contalarını korozyon ve su girişine karşı kontrol ediniz. |
| Açıktaki parçalarda kaplama hasarı veya korozyon | Mekanik hasar; yetersiz koruma | Kaplamayı onarınız; katodik koruma işletmecisini bilgilendiriniz. |
Vent ve drenaj işlemleri
Vent ve drenaj işlemleri yapılırken gövde boşluğu basınçlıdır. Bu tehlikeli işlemin deneyimli personel tarafından yapılması önerilir.
Vent ve drenaj işlemleri yalnız vent ve drenaj hatlarının üst uçlarındaki vanalardan yapılır. Basınç tamamen boşaltılmadan basınç altındaki bir hattın fitting, tapa veya kapakları asla gevşetilmemeli veya sökülmemelidir.
Hat vanası yavaşça açılmalıdır. Gaz hizmetinde gaz, insanlardan ve ateşleme kaynaklarından uzak, güvenli bir yere tahliye edilmelidir.
Boru hattı içindeki akışkan toksik, korozif veya yanıcı olabilir. Operatör, maruz kalacağı kimyasal ve fiziksel etkilere uygun koruyucu ekipman kullanmalıdır.
İnsan sağlığına zarar verebilecek akışkanın kontrolsüz tahliyesini önleyecek bir emniyet valfi mevcut ise, serbest bırakılan akışkanın kontrol altına alınabilmesi için uygun bir manifolda bağlanması önerilir.
Vananın dış yüzeylerinde ve vana kutusunda yapılacak çalışmalarda (taşlama, kesme vb.) kullanılan araçlar kıvılcım çıkarmayan tipte olmalı ve kullanımları izne tabi tutulmalıdır. Bu izin, patlayıcı atmosfer ortamında geçerli değildir.
Bakım markalama
Bakım dokümanında yapılan kayıtları vanaya ait dosyaya kopyalayınız. Servis yapılmışsa servis ekine ekleyiniz. Ayar ve ölçme kayıtları (çalıştırma torku, vent hattı kontrolü), bakımı yapanın görüşleri ve gelecek bakım için öneriler servis formunda belirtilir.
Vana kutusundaki saha servisi etiketlemesini yapınız ve en geç bakım tarihini kaydediniz. Bu süre 12 aydan fazla olmamalıdır.
Hattan çıkarma ve bertaraf etme
Kullanım ömrünün sonunda vana, hat bölümü izole edildikten, basıncı alındıktan, boşaltıldıktan ve süpürüldükten (purge) sonra pup’lar kesilerek hattan çıkarılır. Sıcak çalışma yalnız izin ile ve patlayıcı atmosfer olmadığı teyit edildikten sonra yapılabilir.
Vana; gövde boşluğunda ve hatlarda da dahil olmak üzere toksik, korozif ve zararlı maddeler içerebilir. Parçalamadan önce temizlenmeli ve personel kirliliğe uygun koruyucu ekipman kullanmalıdır. Kesilen uçlardaki kaçağın toprağa bulaşması önlenmelidir.
Kaplama ve boya kaldırılır; artık metalik parçalar bir çelik fabrikasında yeniden dönüştürülebilir. Plastik parçalar (O-ring, sit elemanları, salmastra halkaları vb.) ve atıklar Avrupa, ulusal, bölgesel, belediye direktiflerine ve/veya atık yasalarına ve/veya tehlikeli madde yasalarına göre bertaraf edilmelidir.
Ek dokümanlar
- Siparişe özel genel montaj çizimi (uzatma yüksekliği, pup’lar, hatlar)
- Parça listesi ve malzemeler (sipariş dokümanıdır; sipariş dosyasına başvurunuz)
- Kaldırma krokisi (25 kg’dan ağır vanalar)
- Test sertifikası ve malzeme sertifikaları
- Dişli kutusu / aktüatör kılavuzu (varsa)
Cıvata sıkma sırası ve tork değerleri
Aşağıdaki sıkma sırası ve tork değerleri, flanşlı uç bağlantıları ile kumanda başının cıvatalı bağlantıları (dişli kutusu / aktüatör montajı) için geçerlidir.
Saplama kalitesine göre cıvata sıkma torkları (N·m)
| Diş | Anahtar N (mm) | Alyan A (mm) | Saplama kalitesine göre sıkma torku (N·m) | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 3.6 | 4.6 | 5.6 | 5.8 | 6.8 | 8.8 | 9.8 | 10.9 | 12.9 | |||
| M1.6 | 3.2 | – | 0.06 | 0.08 | 0.09 | 0.12 | 0.15 | 0.19 | 0.22 | 0.27 | 0.32 |
| M2 | 4 | – | 0.13 | 0.15 | 0.19 | 0.25 | 0.29 | 0.39 | 0.42 | 0.53 | 0.64 |
| M2.5 | 5 | – | 0.22 | 0.29 | 0.36 | 0.48 | 0.58 | 0.78 | 0.87 | 1.09 | 1.31 |
| M3 | 5.5 | – | 0.38 | 0.51 | 0.63 | 0.84 | 1.01 | 1.35 | 1.52 | 1.90 | 2.27 |
| M4 | 7 | – | 0.71 | 0.95 | 1.19 | 1.59 | 1.91 | 2.54 | 2.86 | 3.57 | 4.29 |
| M5 | 8 | – | 1.71 | 2.28 | 2.85 | 3.80 | 4.56 | 6.09 | 6.85 | 8.56 | 10.30 |
| M6 | 10 | – | 2.94 | 3.92 | 4.91 | 6.54 | 7.85 | 10.50 | 11.80 | 14.70 | 17.70 |
| M8 | 13 | – | 7.11 | 9.48 | 11.90 | 15.80 | 19.00 | 25.30 | 28.40 | 35.50 | 42.70 |
| M10 | 17 | 8 | 14.30 | 19.10 | 23.80 | 31.80 | 38.10 | 50.80 | 57.20 | 71.50 | 85.80 |
| M12 | 19 | 10 | 24.40 | 32.60 | 40.70 | 54.30 | 65.10 | 86.90 | 97.70 | 122 | 147 |
| M14 | 22 | 12 | 39.00 | 52 | 65 | 86.60 | 104 | 139 | 156 | 195 | 234 |
| M16 | 24 | 14 | 59.90 | 79.90 | 99.80 | 133 | 160 | 213 | 240 | 299 | 359 |
| M18 | 27 | 14 | 82.50 | 110 | 138 | 183 | 220 | 293 | 330 | 413 | 495 |
| M20 | 30 | 17 | 117 | 156 | 195 | 260 | 312 | 416 | 468 | 585 | 702 |
| M22 | 32 | 17 | 158 | 211 | 264 | 352 | 422 | 563 | 634 | 792 | 950 |
| M24 | 36 | 19 | 202 | 270 | 337 | 449 | 539 | 719 | 809 | 1011 | 1213 |
| M27 | 41 | 19 | 298 | 398 | 497 | 663 | 795 | 1060 | 1193 | 1491 | 1789 |
| M30 | 46 | 22 | 405 | 540 | 675 | 900 | 1080 | 1440 | 1620 | 2025 | 2430 |
| M33 | 50 | 24 | 550 | 734 | 917 | 1223 | 1467 | 1956 | 2201 | 2751 | 3301 |
| M36 | 55 | 27 | 708 | 944 | 1180 | 1573 | 1888 | 2517 | 2832 | 3540 | 4248 |
| M39 | 60 | 27-30 | 919 | 1226 | 1532 | 2043 | 2452 | 3269 | 3678 | 4597 | 5517 |
| M42 | 65 | 32 | 1139 | 1518 | 1898 | 2530 | 3036 | 4049 | 4555 | 5693 | 6832 |
| M45 | 70 | – | 1425 | 1900 | 2375 | 3167 | 3800 | 5067 | 5701 | 7126 | 8551 |
| M48 | 75 | 36 | 1716 | 2288 | 2860 | 3813 | 4576 | 6101 | 6864 | 8580 | 10296 |
| M52 | 80 | 36 | 2210 | 2947 | 3684 | 4912 | 5895 | 7859 | 8842 | 11052 | 13263 |
| M56 | 85 | 41 | 2737 | 3650 | 4562 | 6083 | 7300 | 9733 | 10950 | 13687 | 16425 |
| M60 | 90 | 46 | 3404 | 4538 | 5673 | 7564 | 9076 | 12102 | 13614 | 11018 | 20422 |
| M64 | 95 | 46 | 4100 | 5466 | 6833 | 9110 | 10932 | 14576 | 16398 | 20498 | 24597 |
| M68 | 100 | 50 | 4963 | 6617 | 8271 | 11029 | 13234 | 17646 | 19851 | 24814 | 29777 |
| M72 | 105 | 55 | 6913 | – | 9228 | – | 17785 | 21074 | – | 29631 | 35537 |
| M76 | 110 | 60 | 8275 | – | 11047 | – | 21290 | 25227 | – | – | – |
| M80 | 115 | 65 | 9625 | – | 12849 | – | 24763 | 29341 | – | – | – |
| M90 | 130 | 70 | 14298 | – | 24941 | – | 36271 | 42978 | – | – | – |
| M100 | 145 | – | 19613 | – | 26182 | – | 50460 | 59790 | – | – | – |
| M110 | 155 | – | 26391 | – | 35230 | – | 67898 | 80463 | – | – | – |
| M120 | 175 | – | 34588 | – | 46174 | – | 88990 | – | – | – | – |
| M130 | 185 | – | 44300 | – | 59159 | – | 114015 | – | – | – | – |
| M140 | 200 | – | 55706 | – | 77568 | – | 143321 | – | – | – | – |
| M150 | 210 | – | 68906 | – | 91986 | – | 177281 | – | – | – | – |
Sonuç
Yeraltı vanasına gömüldükten sonra artık ulaşılamaz. Bu nedenle uzun kullanım ömrü büyük ölçüde doğru taşıma, kaynak, kaplama ve geri dolguya ve vananın ilk kez çalıştırılmasından önce hattın temizlenmesine bağlıdır.
Olabilecek kaçakların ve işletme masraflarının önüne geçmek için YERALTI KÜRESEL VANASI tam açık veya tam kapalı konumda çalıştırılmalı ve yıllık önleyici bakım ve muayene programı uygulanmalıdır.
Yeraltı Küresel Vana Kullanım-Bakım Talimatı Belgesi
PDF olarak indir (Türkçe / İngilizce)
