Vanaların Kullanıldığı Akışkanlar

İÇİNDEKİLER

Ürünlerimiz

Burak Tipi Monoblok Küresel Vanalar Pig Alıcı ve Atıcı Küresel Vanalar EU Küresel Vanalar Ceketli Küresel Vanalar Yeraltı Kaynaklı Küresel Vanalar Doğalgaz Küresel Vanalar 3 Yollu Küresel Vanalar Yüksek Basınçlı Küresel Vanalar Pislik Tutucu (Filtre)Akış Göstergesi İğneli Vana Double Block and Bleed (DBB) Küresel Vana

Akışkanlara Göre Vana Malzeme Uyumluluğu

Kimyasal bir servis için vana seçiminin ilk adımı malzeme uyumluluğudur. Vanaların kullanıldığı akışkanlar tablosu sekiz gövde ve sızdırmazlık malzemesini 304 endüstriyel akışkana karşı çaprazlar; bunu ilk eleme olarak kullanın, derişim ve sıcaklığı akışkan tedarikçisiyle doğrulayın.

Yaygın vana gövde malzemeleri ve metal olmayan sızdırmazlık malzemelerinin 304 endüstriyel akışkanla kimyasal uyumu. Vana seçiminde ilk eleme için kullanılır; ortam koşulları dışındaki derişim, sıcaklık ve basınçlarda akışkan tedarikçisinden teyit alınmalıdır.

Değerlendirme anahtarı

Aşağıdaki harfler, tablodaki her hücrede malzemenin o akışkana karşı davranışını gösterir:

O — En uygun
G — İyi
I — Duruma göre değerlendirilmeli
N — Uygun değil
– — Veri yok

Aksi belirtilmedikçe tüm akışkanlar ortam sıcaklığındadır. Akışkan adları uluslararası kullanım gereği İngilizce bırakılmıştır.

Akışkan	Pirinç	Pik döküm	Karbon çelik	Paslanmaz çelik AISI 316	Sert PVC	Neopren	Viton	PTFE (Teflon)
Acetaldeidhyde	N	I	I	O	N	N	I	O
Acetic acid	I	I	I	O	I	N	N	O
Acetic anhydride	I	N	N	G	N	I	N	O
Acetic solvents	O	G	O	O	N	N	N	O
Acetone	O	O	O	O	N	I	N	O
Acetylene	I	O	O	O	G	O	O	O
Acrylonitrine	O	I	O	O	–	N	I	O
Air	O	O	O	O	O	O	O	O
Alum	I	I	I	O	–	O	O	O
Aluminium chloride (dry)	G	G	G	O	I	G	O	O
Aluminium sulphate	I	I	I	O	I	O	O	O
Ammonia solution	N	G	G	O	N	G	–	O
Ammonium bicarbonate	G	G	I	G	–	O	O	O
Ammonium carbonate	G	G	G	G	G	O	G	O
Ammonium chloride	N	N	N	I	G	O	O	O
Ammonium monophosphate	N	N	N	G	G	O	O	O
Ammonium nitrate	N	N	N	O	–	O	O	O
Ammonium phosphate(dibasic)	I	N	N	G	–	O	O	O
Ammonium phosphate(tribasic)	I	N	N	G	G	O	O	O
Ammonium sulphate	G	I	I	G	I	O	O	O
Amyl acetate	G	I	I	G	N	N	N	O
Amyl alcotol	G	I	G	O	G	O	O	O
Anhydrous ammonia	N	G	O	O	G	G	I	O
Anhydrous nitric acid	N	O	O	O	N	N	–	O
Aniline	I	I	I	G	N	I	I	O
Aniline (colouring)	I	I	I	O	N	G	G	O
Aniline oil	O	O	O	O	G	G	–	O
Antimony trichloride	N	N	N	N	G	I	O	O
Arsenic acid	N	N	N	G	I	O	O	O
Asphalt	O	G	G	O	G	G	O	O
Barium hydroxide	G	G	I	G	G	O	O	O
Barium sulphate	I	I	I	G	G	O	O	O
Beer	O	N	N	O	O	O	O	O
Benzaldehyde	O	G	O	O	N	N	N	O
Benzoic acid	G	N	N	G	G	O	O	O
Benzol or benzene	G	G	G	G	N	N	G	O
Borax	O	I	I	G	–	O	O	O
Boric acid	G	N	N	G	G	O	O	O
Brine	G	I	I	G	G	O	O	O
Bromine (dry)	O	N	N	N	N	N	G	O
Bromine (wet)	G	N	N	N	N	N	G	O
Butadiene	I	G	G	O	G	I	O	O
Butane	O	G	G	G	G	G	O	O
Butyl alcohol	G	I	G	O	I	O	O	O
Butylene	O	O	O	O	I	N	–	O
Butyric acid	I	N	N	G	N	I	I	O
Calcium bisulphate	G	N	N	G	G	O	O	O
Calcium carbonate	I	N	N	G	O	O	O	O
Calcium chloride	G	I	I	G	O	O	O	O
Calcium hypochlorite	N	N	N	I	–	G	O	O
Calcium sulphate	I	I	I	G	G	O	O	O
Carbon dioxide CO2	O	G	O	O	G	G	O	O
Carbon sulphide	I	G	G	G	N	N	O	O
Carbon tetrachloride (sec)	I	G	G	O	N	N	G	O
Carbon tetrachloride (wet)	N	N	N	G	N	N	G	O
Carbonated water	G	G	G	O	G	O	O	O
Carbonic acid	N	N	N	G	G	O	O	O
Castor oil	O	G	G	O	G	G	O	O
Chlorinated solvents (dry)	I	I	I	G	–	N	I	O
Chlorinr (wet)	N	N	N	N	I	N	–	O
Chloro-gas (dry)	I	G	G	G	I	I	G	O
Chloroacetic acid	I	N	N	N	I	I	I	O
Chlorobenzene (dry)	G	G	G	O	N	N	O	O
Chloroform (dry)	G	G	G	O	N	N	G	O
Chlorosulphonic acid (dry)	G	G	G	G	N	N	–	O
Chlorosulphonic acid (wet)	N	N	N	N	N	N	–	O
Chrome alum	I	G	G	O	G	G	–	O
Chromic acid	N	N	N	I	G	N	I	O
Coconut oil	G	I	I	G	G	G	O	O
Cokeoven gas	I	G	G	G	G	I	G	O
Cooling oil	G	G	G	O	G	G	O	O
Copper acetate	N	N	N	O	–	–	–	O
Copper chloride	N	N	N	I	G	O	O	O
Copper nitrate	N	N	N	G	O	O	O	O
Corn oil	G	I	I	G	G	G	O	O
Cottonseed oil	G	I	I	G	G	G	O	O
Creosote oil	G	G	G	G	–	N	O	O
Cresylic acid	I	N	I	G	G	N	G	O
Crude oil (sour)	I	I	G	O	–	G	O	O
Crude oil (sweet)	G	G	G	O	–	G	O	O
Cupric sulhate	N	N	N	G	I	O	O	O
Cyclohexane	O	G	O	O	N	N	O	O
Diethylamide	O	G	O	O	–	I	–	O
Distilled water (aerated)	O	N	N	O	O	O	O	O
Drying oil	I	G	I	G	–	G	–	O
Edible vegetable oil	G	G	G	O	G	G	O	O
Epsom salt	G	I	I	G	–	O	O	O
Ethane	O	G	G	G	–	G	O	O
Ethers	G	G	O	O	N	I	I	O
Ethlen glycol	G	G	G	G	G	O	O	O
Ethyl acetate	I	I	G	G	N	N	N	O
Ethyl acrylate	G	I	I	O	N	–	N	O
Ethyl alcohol	G	G	G	G	O	O	O	O
Ethyl chloride (dry)	G	G	G	O	N	I	–	O
Ethyl chloride (wet)	I	N	N	G	N	I	–	O
Ethylene oxide	O	G	G	G	–	N	N	O
Ethylene perchlorine (dry)	I	G	G	O	–	N	O	O
Ferric nitrate	N	N	N	I	G	O	O	O
Ferric sulphate	N	N	N	G	G	O	O	O
Ferrous chloride	N	N	N	N	G	O	O	O
Ferrous sulphate	G	N	N	G	I	O	O	O
Ferrous sulphate (saturated)	I	I	I	O	G	I	–	O
Fertilizer solutions	I	I	G	G	–	G	O	O
Fish oil	G	G	G	O	–	G	O	O
Fluorine (dry)	N	N	N	N	I	–	–	O
Formaldehyde (cold)	O	G	O	O	–	G	–	O
Formaldehyde (hot)	G	N	N	I	–	G	–	O
Formic acid (cold)	G	N	N	G	I	O	–	O
Formic acid (hot)	G	N	N	G	N	–	–	O
Freon (dry)	G	G	G	O	I	I	I	O
Fruit juices	G	N	N	O	G	O	O	O
Fuel oil	G	G	G	O	G	G	O	O
Furfural	O	G	O	O	N	I	N	O
G.A. Solvents	O	G	G	O	N	–	–	O
Gallic acid	I	N	N	G	G	O	–	O
Gas hydrogen (cold)	G	G	G	O	G	G	–	O
GGGO-IOO Sodium sulphate	G	G	G	O	O	O	O	O
Glucose	O	G	G	O	O	O	O	O
Glue	G	O	O	G	–	O	O	O
Glycerin	G	G	G	O	O	O	O	O
Glycols	G	G	G	G	G	O	O	O
Heptane	O	G	G	O	G	G	O	O
Hexane	G	G	G	G	I	I	O	O
Hydraulic oil (petroleum base)	G	G	O	O	–	G	O	O
Hydrobromic acid	N	N	N	N	I	I	–	O
Hydrochloric acid (aerated)	N	N	N	N	G	I	–	O
Hydrocyanic acid	N	I	I	O	G	G	–	O
Hydrofluoric acid	N	N	N	N	I	I	–	–
Hydrofluosillicic acid	O	N	N	I	I	O	–	O
Hydrogen peroxide (concentrated)	N	N	N	G	–	N	–	O
Hydrogen peroxide (diluted)	G	N	N	G	–	O	O	O
Hydrogen sulphide (dry)	I	G	G	O	–	O	O	O
Hydrogen sulphide (wet)	N	N	I	G	–	O	O	O
Ink	I	N	N	O	–	O	O	O
Isoctane	O	G	O	O	–	I	O	O
Isopropyl alcohol	G	G	G	G	–	I	O	O
Isopropylic ether	O	G	O	O	N	I	–	O
Jelly	O	N	N	O	G	O	O	O
Kerosene	O	G	G	O	G	I	O	O
Ketone	O	O	O	O	–	N	N	O
Lacguers (and solvents)	O	I	I	O	–	N	N	O
Lactic acid	N	N	N	O	O	O	–	O
Lead acetate	I	N	N	G	G	O	O	O
Lemon juice	G	N	N	G	G	O	O	O
Lighting gas	O	O	O	O	N	G	O	O
Liguid gas (LPG)	O	G	G	G	–	G	O	O
Liguor ammonia	N	O	O	O	I	G	O	O
Linolenic acid	G	G	G	O	G	G	O	O
Linseed oil	G	O	O	G	O	G	O	O
lodine (wet)	N	N	N	N	N	G	O	O
lodoform	I	I	G	O	N	–	O	O
Lubricating oil	G	O	O	O	–	G	O	O
Magnesium bisulphate	G	G	G	O	–	–	–	O
Magnesium chloride	G	N	I	G	O	O	O	O
Magnesium sulphate	G	G	G	G	I	O	O	O
Maleic acid	G	N	G	G	G	O	O	O
Malic acid	G	N	N	G	G	O	O	O
Mercuric chloride	N	N	N	I	G	O	–	O
Mercuric cyanide	N	N	N	O	G	–	–	O
Mercury	N	O	O	O	G	O	O	O
Methane (metan)	O	G	G	G	G	G	O	O
Methyl acetate	O	G	G	O	–	N	N	O
Methyl alcotol	G	G	G	G	O	O	G	O
Methyl chloride	O	G	G	O	N	I	–	O
Methyl ethyl ketone	O	O	O	O	N	N	N	O
Methyl formate	O	I	I	G	–	G	–	O
Methylamine	N	G	G	O	–	–	–	O
Methylene chloride	O	G	G	O	N	N	I	O
Milk	O	N	N	O	O	O	O	O
Mineral oil	G	G	G	O	–	G	O	O
Muds	G	G	G	O	–	O	O	O
Muriatic acid	N	N	N	N	–	G	O	O
Naphtha	G	G	G	G	G	I	O	O
Naphthalene	G	G	O	G	N	N	O	O
Natural gas	G	G	G	O	G	O	O	O
NH3 solution in alcohol	G	G	G	G	–	I	O	O
Nickel chloride	N	N	N	G	G	O	O	O
Nickel nitrate	N	N	N	G	O	O	O	O
Nickel sulphate	N	N	N	G	I	O	O	O
Nicotinic acid	O	G	G	O	G	–	–	O
Niter cake 10%	G	N	N	O	–	O	O	O
Nitric acid 10%	N	N	N	O	G	G	O	O
Nitric acid 100%	N	O	O	O	N	N	G	O
Nitric acid 30%	N	N	N	O	G	I	O	O
Nitric acid 80%	N	N	N	O	I	N	G	O
Nitrobenzene	N	G	G	G	N	N	I	O
Nitrogen	O	O	O	O	G	O	O	O
Nitrogen gas	N	I	G	O	G	–	–	O
Nitrogen oxide	N	I	G	G	–	G	–	O
Oil-water blend	O	G	G	O	–	G	O	O
Oleic acid	G	I	I	G	G	I	O	O
Oleum	G	I	G	G	I	I	I	O
Olive oil	G	G	G	O	G	G	O	O
Oxalic acid	G	N	N	G	I	O	O	O
Oxygen	O	G	G	O	G	–	–	O
Ozone (dry)	G	I	I	O	I	–	–	O
Ozone (wet)	O	O	O	O	I	–	–	O
Palm oil	G	I	I	G	G	G	O	O
Palmitic acid	G	I	I	G	I	G	O	O
Paraformaldehyde	G	G	G	G	–	G	–	O
Pentane	O	G	G	O	–	G	O	O
Petrol	O	G	O	O	G	N	O	O
petrol)	O	G	G	O	–	G	O	O
Phenol	G	N	N	G	–	N	G	O
Phosphoric acid 10% (cold)	N	N	N	G	G	O	O	O
Phosphoric acid 10% (hot)	N	N	N	N	I	O	O	O
Phosphoric acid 50% (cold)	N	N	N	G	G	G	O	O
Phosphoric acid 50% (hot)	N	N	N	N	I	G	O	O
Phosphoric acid 85% (cold)	N	G	G	O	G	G	–	O
Phosphoric acid 85% (hot)	N	I	I	O	I	G	–	O
Phthalic acid	G	I	I	G	–	I	O	O
Phthalic anhydride	G	I	I	G	–	I	O	O
Picric acid	G	N	N	G	I	O	–	O
Potassium bichromate	N	I	I	G	I	O	O	O
Potassium bisulphate	I	N	N	G	G	O	O	O
Potassium bromide	I	N	N	O	G	O	O	O
Potassium carbonate	G	G	G	G	G	O	O	O
Potassium chlorate	G	G	G	G	I	O	O	O
Potassium chloride	G	G	I	I	G	O	O	O
Potassium cyanide	N	G	G	G	I	O	O	O
Potassium diphosphate	G	O	O	O	G	O	O	O
Potassium ferrocyanide	G	I	I	G	G	O	O	O
Potassium iodide	N	I	I	G	–	O	O	O
Potassium nitrate	G	G	G	G	–	O	O	O
Potassium permanganate	G	G	G	G	G	O	O	O
Potassium sulphate	G	I	G	G	–	O	O	O
Potassium sulphide	G	G	G	O	–	–	–	O
Propane	O	G	G	G	I	G	O	O
Propyl alcohol	O	G	G	O	G	I	–	O
Propylene glycol	G	G	G	G	–	O	O	O
Pyrogallic acid	G	G	G	G	–	O	O	O
Resins	O	I	I	O	I	I	–	–
Rubber latex emulsions	O	G	G	O	–	–	O	O
Rubber solvents	O	O	O	O	N	I	N	O
Salicylic acid	I	N	N	O	–	O	O	O
Seawater	G	N	N	O	G	O	O	O
Shellac	O	G	O	O	–	O	–	O
Silver nitrate	N	N	N	G	O	I	O	O
Soap solutions (stearates)	O	G	O	O	I	O	O	O
Sodium acetate	G	I	I	G	O	G	O	O
Sodium aluminate	G	I	I	G	G	O	O	O
Sodium bicarbonate	G	N	N	O	G	O	O	O
Sodium bisulphate 10%	G	N	N	O	G	O	O	O
Sodium borate	G	I	I	G	–	O	O	O
Sodium bromide 10%	G	N	I	G	O	O	O	O
Sodium carbonate	G	G	G	G	O	O	O	O
Sodium chlorate	G	I	I	G	I	O	O	O
Sodium chloride	G	I	I	G	I	O	O	O
Sodium chromate	I	G	G	O	G	O	O	O
Sodium cyanide	N	G	G	G	G	O	O	O
Sodium fluorine	I	N	N	G	G	O	O	O
Sodium hydroxide (hot)	O	G	G	O	G	G	I	O
Sodium hydrxide (cold)	O	O	O	O	O	O	G	O
Sodium hypochlorite	N	N	N	I	I	N	O	O
Sodium metaphosphate	I	G	G	O	–	O	–	O
Sodium metasillicate (cold)	G	I	I	O	–	O	–	O
Sodium metasillicate (hot)	G	N	N	O	–	–	–	O
Sodium nitrate	G	G	G	G	G	O	O	O
Sodium peroxide	N	I	I	G	–	O	O	O
Sodium phosphate (dibasic)	I	I	I	G	O	O	O	O
Sodium phosphate (tribasic)	I	I	I	G	O	G	O	O
Sodium silicate	G	G	G	G	–	O	O	O
Sodium silicate (hot)	I	I	I	G	–	–	–	O
Sodium sulphide	N	G	G	G	G	O	O	O
Sodium sulphide (hot)	N	I	I	G	I	–	–	O
Sodium thisulphate	G	G	G	O	–	O	O	O
Sodum perborate	G	G	G	G	O	O	O	O
Solf water	O	I	I	O	O	O	O	O
Sour gasoline	G	G	G	O	–	N	O	O
Soybean oil	G	I	I	O	G	G	O	O
Stannous chloride	N	N	N	I	I	O	O	O
Starch	G	I	I	G	–	O	O	O
Stearic acid	I	I	I	G	G	I	O	O
Styrene	O	G	O	O	–	N	–	O
Sulphur	N	I	I	G	–	–	–	O
Sulphuric acid 0-7%	I	N	N	G	O	O	O	O
Sulphuric acid 100%	O	G	G	O	I	N	G	O
Sulphuric acid 20%	I	N	N	N	G	G	O	O
Sulphuric acid 50%	G	N	N	N	G	I	O	O
Sulphuric anhydride (dry)	G	G	G	O	I	N	–	O
Sulphurous anhydride (dry)	G	G	G	O	G	I	O	O
Synthesis gas	G	G	G	G	G	G	O	O
Tanic acid	G	I	I	G	G	G	O	O
Tar	O	O	O	O	G	I	O	O
Tartaric acid	O	N	N	G	G	O	O	O
Tetraethyl lead	G	I	I	G	I	–	–	O
Tin tetrachloride	I	N	N	N	G	O	O	O
Tomatoe juice	I	I	I	O	G	O	O	O
Transformer oil	G	G	O	O	–	G	O	O
Tributyl phosphate	O	O	O	O	N	I	–	O
Trichloroethylene	G	I	G	G	N	N	G	O
Tuluol or toluene	O	O	O	O	N	N	G	O
Turpentine	G	G	G	G	I	N	O	O
Urea	G	I	I	G	I	–	–	O
Varnishes	O	I	I	O	–	O	–	O
Vaseline	G	I	I	G	–	G	O	O
Vegetable oil	G	G	G	O	G	G	O	O
Vinegar	G	N	N	O	I	N	N	O
Wax emulsions	O	G	O	O	G	G	O	O
Waxes	O	O	O	O	–	G	O	O
Wood oil	G	G	G	O	–	G	O	O
Xylene chloride	O	G	G	O	N	N	G	O
Zinc hydrosulphite	N	I	N	N	G	O	O	O
Zinc sulphate	I	G	O	O	I	O	O	O

Vanaların Kullanıldığı Akışkanlar Tablosu Nasıl Kullanılır

Vanaların kullanıldığı akışkanlar listesinde önce akışkanı bulun, sonra satır boyunca malzemeleri okuyun. Arama kutusuna akışkanın İngilizce adını yazmak ilgili satırı doğrudan getirir. Değerlendirme anahtarı üç kademelidir ve “uygun” ifadesi sınırsız kullanım değil, belirtilen koşullarda kabul edilebilir davranış anlamına gelir.

Tablo bir ön eleme aracıdır. Vanaların kullanıldığı akışkanlar için verilen değerlendirmeler oda sıcaklığındaki ve alışılmış derişimdeki davranışı yansıtır; gerçek servis bunlardan saparsa sonuç da sapar. Satırı bulunamayan bir kimyasal için en yakın kimyasal aileye bakın; benzerlik çoğu zaman aile içinde geçerlidir, ancak bir teyit yerine geçmez.

Malzeme Uyumluluğu Derişime ve Sıcaklığa Bağlıdır

Aynı kimyasal, farklı derişimde farklı malzeme ister. Seyreltik sülfürik asit karbon çeliğe nispeten uysal davranırken derişik hâli bambaşka bir servistir; tersine, bazı asitlerde seyreltik çözelti derişik olandan daha agresiftir. Malzeme uyumluluğu değerlendirmesini okurken derişimi mutlaka not edin. Tabloda vanaların kullanıldığı akışkanların büyük bölümü alışılmış ticari derişimiyle listelenmiştir.

Sıcaklık ikinci değişkendir. Genel kural olarak her 10 °C artış korozyon hızını kabaca iki katına çıkarır. Malzeme uyumluluğu bakımından 20 °C’de uygun görünen bir malzeme 80 °C’de hızla tükenebilir; buhar ceketli veya izlemeli hatlarda bu fark sık sık gözden kaçar. Tabloyu servisin en yüksek çalışma sıcaklığına göre okuyun, ortalamasına göre değil.

Vanaların Kullanıldığı Akışkanlarda Sınırı Genellikle Yuva Koyar

Bir vanada akışkanla temas eden parçalar yalnız gövde değildir: yuva, salmastra, O-ring ve conta da aynı akışkanı görür. Malzeme uyumluluğu tablosunda gövde uygun çıksa bile yumuşak parçalar sınırı belirleyebilir; seçim tek bir malzeme değil, gövde ve yumuşak parçalardan oluşan bir takımdır.

PTFE kimyasal olarak çok geniş bir aralıkta dayanıklıdır ama sıcaklıkta yaklaşık 200 °C ile sınırlıdır. Viton birçok yağ ve yakıtta mükemmeldir, buharda ve sıcak suda ise zayıftır. Neopren ise farklı bir aralığı kapsar. Malzeme uyumluluğu değerlendirmesinde bu üçünü gövdeden ayrı ele alın. Vanaların kullanıldığı akışkanların yağ ve yakıt grubunda Viton, asit ve çözücü grubunda PTFE öne çıkar; ikisi arasındaki seçimi çoğu zaman sıcaklık sınırı belirler.

Galvanik ve Aralık Korozyonu

Tablo tek tek malzemeleri değerlendirir, kombinasyonları değil. İki farklı metal iletken bir sıvı içinde temas ettiğinde galvanik çift oluşur ve daha az soy olan hızla yenir. Malzeme uyumluluğu bakımından doğru seçilmiş bir gövde, yanlış bir cıvata veya karşı flanşla birleştiğinde beklenenden çok önce arıza verebilir. Vanaların kullanıldığı akışkanlar arasında tuzlu su ve seyreltik asitler bu bakımdan en riskli gruptur.

Aralık korozyonu ikinci sinsi mekanizmadır: conta altında, diş boşluğunda veya birikinti altında durgun kalan sıvı, ana kütleden farklı ve çok daha agresif bir kimya geliştirir. Paslanmaz çelikler klorür içeren akışkanlarda özellikle bu mekanizmadan zarar görür; klorür varlığında 1.4401 (AISI 316) bile mutlak güvence sayılmaz. Her iki mekanizma da tabloda görünmez, tasarımla önlenir.

Erozyon ve Kavitasyon Kimyasal Değildir

Malzeme uyumluluğu tablosu kimyasal uyumu verir; mekanik aşınmayı vermez. Katı taşıyan bir çamur, kimyasal olarak tamamen uyumlu bir malzemeyi mekanik olarak yiyebilir. Kavitasyon da öyle: kimyasal saldırı olmadan yuvayı ve iç takımı oyar.

Bu yüzden aşındırıcı servislerde malzeme seçimini hızla birlikte düşünün. Hattı uygun hızlar tablosunun alt bandına göre seçmek, malzeme uyumluluğu tablosunun vaat ettiği ömrü gerçekten almanın yoludur. Hız sınırı, vanaların kullanıldığı akışkanlar için seçilen malzemeden bağımsız olarak geçerlidir.

Malzeme Uyumluluğunu Sipariş Yazısına Çevirmek

Sipariş yazarken üç şeyi birlikte verin: akışkanın adı ve derişimi, çalışma sıcaklığı ve basıncı, bir de varsa katı içeriği. Malzeme uyumluluğu tablosundan çıkan kombinasyonu — gövde, yuva, salmastra, conta — tek tek yazın; yalnız “paslanmaz” demek yeterli değildir, çünkü 1.4301 ile 1.4401 klorürlü ortamda çok farklı davranır. Siparişte malzeme adı yerine standart karşılığını (ör. EN 1.4408) yazmak yanlış anlaşılmayı önler.

Şüphe kalırsa numune ile deneme yapın. Vanaların kullanıldığı akışkanlar listesi geniş olsa da her karışımı kapsayamaz; iki kimyasalın karışımı, ikisinin ayrı ayrı davranışından farklı sonuç verebilir.

Vanaların Kullanıldığı Akışkanlarda Sekiz Malzemenin Yeri

Tablonun sütunları rastgele seçilmedi; her biri farklı bir servis bandını kapsar. Vanaların kullanıldığı akışkanlar karşısında sekiz malzemenin tipik davranışı aşağıdaki gibidir. Bu özet tabloyu okumayı kolaylaştırır, onun yerine geçmez.

Pirinç. Şehir suyu, düşük basınçlı hava ve yağlarda ekonomik bir çözümdür. Amonyak ve amonyum bileşiklerinde gerilmeli çatlama, bazı su kalitelerinde çinko ayrışması görülür. Asidik ve klorürlü ortamlarda tercih edilmez.

Pik döküm. Su, buhar ve nötr akışkanlarda yaygındır, maliyeti düşüktür. Gevrek bir malzemedir; darbe, titreşim ve donma riski olan hatlarda dikkat ister. Asit ve tuz çözeltilerinde uygun değildir.

Karbon çelik. Hidrokarbonların, buharın ve nötr sulu ortamların ana gövde malzemesidir. Nemli asitlerde ve klorür içeren sularda hızla korozyona uğrar. Kuru ortamda sorunsuz çalışan bir servis, hatta nem girdiğinde bambaşka davranır.

Paslanmaz çelik AISI 316. Molibden katkısı klorüre karşı belirgin üstünlük sağlar; gıda, ilaç ve deniz suyu servislerinin standart seçimidir. Yine de klorürlü ortamda ve yükselen sıcaklıkta çukurcuk ile gerilmeli korozyon çatlaması riski sürer, mutlak güvence değildir.

Sert PVC. Asit ve tuz çözeltilerinde geniş bir kimyasal aralığı kapsar; metalin yenildiği yerde ayakta kalabilir. Sınırı kimya değil sıcaklık ve basınçtır. Aromatik çözücüler ve ketonlar PVC’ye saldırır.

Neopren. Soğutucu gazlar, yağlar ve seyreltik kimyasallarda dengeli bir yumuşak malzemedir. Kuvvetli asitlerde ve aromatik çözücülerde şişer, sertliğini ve sızdırmazlığını kaybeder.

Viton. Yağ, yakıt ve birçok kimyasalda yüksek sıcaklığa kadar dayanır. Zayıf tarafı sıcak su, buhar, ketonlar ve aminlerdir; bu dört başlık vanaların kullanıldığı akışkanlar arasında sık geçtiği için tabloda ayrıca doğrulanmalıdır.

PTFE (Teflon). Kimyasal olarak neredeyse evrenseldir ve tabloda en geniş uygunluk bandına sahiptir. Sınırı kimya değil mekaniktir: sıcaklık tavanı ve yük altında soğuk akma. Bu yüzden yüksek basınçlı yuvalarda dolgulu türleri kullanılır.

Akışkan Gruplarına Göre Yaklaşım

Tek tek satır aramak yerine akışkanı ait olduğu gruba yerleştirmek çoğu zaman daha hızlı sonuç verir. Vanaların kullanıldığı akışkanlar kabaca yedi grupta toplanır ve her grubun kendine özgü bir zayıf noktası vardır.

Asitler. Derişim belirleyicidir ve etki doğrusal değildir. Yükseltgen asitlerle indirgeyici asitler aynı malzemeye tam ters davranır; sülfürik asidin seyreltik ve derişik hâlleri ayrı servisler sayılmalıdır. Metal gövdede sonuç şüpheliyse PVC ve PTFE kombinasyonu değerlendirilir.

Bazlar. Sodyum ve potasyum hidroksit çözeltileri oda sıcaklığında birçok metalle çalışır; sıcaklık yükseldikçe karbon çelikte gevrekleşme riski doğar. Alüminyum ve pirinç kuvvetli bazlarda kullanılmaz.

Çözücüler. Metalleri genellikle rahat bırakır, yumuşak parçaları vurur. Aromatikler ve klorlu çözücüler Neopren ile Viton’un davranışını ayırır; PTFE bu grupta güvenli tarafta kalır.

Yağlar ve yakıtlar. Viton’un en güçlü olduğu gruptur. Gövde tarafında karbon çelik çoğu servis için yeterlidir; katkı maddeleri ve su içeriği tabloda görünmediği için ayrıca sorulmalıdır.

Su, deniz suyu ve tuz çözeltileri. Klorür bu grubun ortak paydasıdır. Paslanmaz seçiminde 316 alt sınırdır ve sıcaklık yükseldikçe daha üst alaşımlar gerekebilir.

Gıda ve ilaç. Kimyasal uyum çoğu zaman kolaydır; belirleyici olan yüzey kalitesi, temizlenebilirlik ve malzeme belgeleridir. Tablo bu başlıkları kapsamaz.

Soğutucu gazlar ve basınçlı gazlar. Yumuşak malzeme seçimi gövdeden daha kritiktir. Neopren birçok soğutucuda uygundur; oksijen servisi ise ayrı bir temizlik ve malzeme rejimi ister ve bu tablodan yürütülmez.

Tabloda “I” Çıktığında Ne Yapılır

Üç kademeli anahtarın orta basamağı en çok soru doğuran hücredir. “Duruma göre değerlendirilmeli”, malzemenin çalışmayacağı değil, sonucun servis koşullarına bağlı olduğu anlamına gelir. Sırasıyla şu üç adım izlenir.

Önce derişim ve sıcaklık yazılı hâle getirilir; ikisi bilinmeden “I” hücresi çözülemez. Ardından aynı satırdaki diğer sütunlara bakılır — çoğu zaman komşu bir malzeme aynı akışkanda net biçimde uygundur ve tartışmayı bitirir. Üçüncü adım, malzeme üreticisinin kendi uyumluluk verisiyle karşılaştırmaktır.

Bu üç adım da sonuç vermezse numune ile deneme yapılır. Vanaların kullanıldığı akışkanlar arasında karışımlar ve katkılı ürünler bu yola en sık başvurulan gruptur, çünkü tablo saf maddeleri esas alır.

Sık Yapılan Beş Hata

Aynı yanlışlar sipariş yazışmalarında düzenli olarak tekrar ediyor.

Yalnız gövdeyi seçmek. Yuva, salmastra ve conta atlandığında vana kimyasal olarak doğru, sızdırmazlık olarak yanlış kurulur.

Derişimi yazmamak. “Sülfürik asit” tek başına bir servis tanımı değildir; oran verilmeden tablo okunamaz.

Ortalama sıcaklığa göre seçmek. Belirleyici olan en yüksek çalışma sıcaklığıdır; devreye alma ve temizlik rejimleri çoğu zaman normal işletmenin üzerine çıkar.

Temizlik kimyasallarını hesaba katmamak. Hattın asıl akışkanına uygun bir malzeme, periyodik yıkamada kullanılan kostik veya asit çözeltisinde zarar görebilir.

Yalnız “paslanmaz” yazmak. Sınıf belirtilmediğinde tedarikçi 1.4301 gönderebilir; klorürlü serviste bu fark ömrü belirler.

Beş maddenin ortak noktası, kararın tabloda değil tablonun dışındaki bilgide düğümlenmesidir. Vanaların kullanıldığı akışkanlar için doğru gövde ve yumuşak malzeme çifti, ancak servis koşulları eksiksiz yazıldığında seçilebilir; eksik bilgiyle yapılan seçim tablonun değil, varsayımın sonucudur.

Tablo tek bir zaman dilimini yansıtır. Bir tesiste akışkan değiştiğinde, derişim yükseltildiğinde veya temizlik rejimi eklendiğinde seçim yeniden yapılmalıdır; sahada en sık karşılaşılan arıza, yıllar önce doğru seçilmiş bir vananın bugünkü servise artık uymamasıdır. Vanaların kullanıldığı akışkanlar listesi bu yüzden bir defalık okunacak bir belge değil, süreç değiştikçe dönülecek bir başvuru kaynağıdır.