Çek Valf Seçimi ve Montajı

Çek valf kendiliğinden çalışır; kol ya da aktüatörle kumanda edilmez.

Çek valf yapıları Çek valf çeşitleri sayfasında verilmiştir.

Seçim ve montaj esasları

Boyut: Hat çapına değil, debiye göre

Yön: Gövdedeki ok akış yönünde

Pompa çıkışı: Önce çek valf, sonra kesme vanası

Su darbesi: Hızlı kapanan (yaylı) yapı

Çek valf seçim kriterleri

Akışkan: sıvı, gaz ya da buhar; korozif olup olmadığı
En yüksek basınç ve en düşük ayırma basıncı
Akışkanın en yüksek ve en düşük sıcaklığı
Bağlantı şekli
Ölçü ya da saatte geçecek akışkan miktarı
Yatay ya da düşey kurulum
Malzeme uyumu ve onarım için kolay erişim

Ayırma basıncı

Çek valfin açılabilmesi için giriş ile çıkış arasında en düşük bir basınç farkı gerekir; buna ayırma basıncı (cracking pressure) denir. Değeri valfin büyüklüğüne ve tasarımına göre değişir. Seçimde sistemin bu basıncı üretebildiğine bakılır.

Çek valf ölçüsünün belirlenmesi

Belirleyici olan hat çapı değil, çalışma debisidir. Gereğinden büyük gövdede kapatma elemanı yarı açık kalır ve titreşir; sahada en sık görülen erken arıza sebebi budur.

Düşük debili hatta hat çapından bir küçük gövde seçmek çoğu zaman daha doğrudur; valf tam açık çalışır. Hattın en düşük debisi, valfin tam açılması için gereken değerin üzerinde olmalıdır.

Çek valf ile kesme vanası arasındaki fark

Çek valf kumanda edilmez; yalnız geri akışı önler ve kapalı konumda küçük bir sızıntıya izin verebilir. Hattı ayırmak için kullanılamaz. Bakım için hat ayrılacaksa kesme vanası kullanılır.

Pompa çıkışına önce çek valf, ardından kesme vanası yerleştirilir.

Çek valf montajında sık yapılan hatalar

Hata	Sonucu
Akış yönünün ters bağlanması	Valf sürekli kapalı kalır, hat tamamen kapanır. Gövde üzerindeki ok akış yönünü gösterir.
Pompa çıkışına çok yakın montaj	Düzensiz akış kapatma elemanını titretir. Pompa ile çek valf arasında düz boru bırakılır.
Yatay hat için tasarlanmış valfin düşey hatta kullanılması	Kapak tam kapanmaz, geri kaçak olur.
Düşük debide çalıştırma	Kapatma elemanı yarı açık salınır ve erken aşınır.

Bağlantı elemanları uygun standart, basınç sınıfı ve çapta olmalıdır.
Boru ve flanş eksenleri aynı eksende olmalı, cıvatalar karşılıklı sıkılmalıdır.
Hat, montajdan önce basınçlı hava ya da buharla temizlenir.

Su darbesi ve çek valf

Pompa durduğunda akış yön değiştirir ve çek valf kapanır. Kapanma, akış tersine dönmeden tamamlanmazsa geri akan sıvı aniden durdurulur; su darbesi denen basınç dalgası oluşur. Bu dalga conta, kaynak dikişi ya da pompa salmastrasında hasara yol açabilir.

Kapanma anındaki gürültü ve sarsıntı çoğu zaman geç kapanmanın işaretidir. Çözüm daha ağır bir eleman değil, daha hızlı kapanan bir yapıdır. Pompa çıkışında darbe sürüyorsa yumuşak kalkış, yavaş duruş ya da hava tankı değerlendirilir.

Sızdırmazlık ve arıza belirtileri

Belirti	Anlamı
Pompa durduktan sonra hat boşalıyor	Kapatma elemanı tam kapanmıyor
Hat durduğunda basınç yavaşça düşüyor	Yuvaya yabancı madde oturmuş; önce yuva temizliği kontrol edilir
Sürekli tıkırtı	Kapatma elemanı salınıyor
Beklenenden yüksek basınç farkı	Oturma yüzeyinde birikinti ya da aşınma
Gövde bağlantısından dış sızıntı	Conta değişimi gerekir

Aynı gövdede tekrarlayan sızıntı, hattın başka bir yerindeki bir sorunun (aşırı titreşim, yanlış boyutlandırma) belirtisidir.

Yedek parça ve emniyet

Yedek parça: gövde contası, sızdırmazlık halkası, çalpara tipte menteşe pimi ve burcu, yaylı tipte yay.
Emniyet: basınç altında kapak ve gövde cıvatalarına dokunulmaz; sökmeden önce hat ayrılır ve basınç boşaltılır.
Depolama: ambalajı açılmadan, kuru yerde; flanş kapakları çıkarılmaz.

Kontrol aralıkları için Çek valf çeşitleri › Kontrol ve bakım bölümüne bakınız.

Sık sorulan sorular

Çek valf nereye takılır?Çek valf hat çapıyla aynı ölçüde mi seçilir?Çek valf neden ses yapar?Çek valf geri kaçırıyorsa ne yapılır?

Geri akışın istenmediği yere, gövdedeki ok akış yönünü gösterecek biçimde takılır. Pompa çıkışında önce çek valf, ardından kesme vanası yer alır.

Her zaman değil. Belirleyici olan debidir; düşük debili hatta bir küçük ölçü seçmek valfin tam açık çalışmasını sağlar.

Sürekli tıkırtı, kapatma elemanının salındığını gösterir. Kapanma anındaki vuruntu ise geç kapanmanın, yani su darbesinin işaretidir.

Geri kaçak çoğunlukla yuvaya oturmuş yabancı maddeden kaynaklanır; önce yuva temizliği kontrol edilir. Yaylı tiplerde yayın yorulması da kapanmayı geciktirir.